Хагарсан хагалуулсан цонх

 

Зүрхний чинь цонхыг би үйртэл нь хагалсан 

Чи дахиж шиллэлгүй өдийг хүрэхдээ

Чамаасаа юу ч нуухгүй гэсэндээ

Зөөлхөн шуудаг байсан шүү хөшгөө гээд уйлсан 

Гэвч уйлах нулимсныхаа ширхэг дуслаар 

Хагарч цавтсан хэсгийнх нь 

Халтар шороо болсон хир буртагийг 

Гэнэт хагалхаас минь өмнө чи арчиж болох л байсан

Одоо оройтсоон бүх юм

Нэгэнт л бутраад юу ч үгүй болсон хэлтэрхийнүүдийг 

Нэг нэгээр нь түүж гараа эсгэхийн оронд 

Онгорхой чигээр нь үлдээгээд салхи хүүгэхийг сонс

Түүний тоглох ая харин 

Ямар сонсголонтой хийгээд 

Ялгуун тансагаар эгшиглэж

Тун удалгүй аялгуу нь өөрчлөгдөхийг 

Янаг энхрий хайрлаж явсан сэтгэлтэй минь бодож

Яруу найрагч гэж дуудуулах дургүй гэсэн үгийг минь тунгааж гэмээ цагаатгаарай 

Тэр үед чинь харин би 

Гараа гаргаж уралсан өөрийн цонхыг 

Тэвдэж сандарсан айдастай чинь үргээж

Ганцхан мөрөө хурууныхаа хээгээр бичнээ

ТУНГАЛАГ НУЛИМСНЫ ЧИНЬ ДУСЛААР

 Чамайг санан алхах нь
Намрын зэврүүн салхийг санагдуулах
Хаврын хүйтэн салхинд дулаацах шиг
Чимх гуниг цээжинд асаана

Тамхи л асахдаа оч гялалзуулдаг шиг
Одод жирвэлзэхдээ гэнэт харвадгийн адилаар
Одоо ингээд бодоод, өөрийн бүхэнд хоргодох нээ
Та миний амьдралд бүхлээрээ оршжээ

Бүр хэнэгч үгүй цээжний хонгилоор лаа асаан алхаж
Инээвхийлэх төдийдөө л гаргадаг гунигт дуугаа хөгжимдөн
Их олон олон аялгууг тоглохдоо
Бодлын далайд минь сэлүүргүй орхижээ

Уруудаж өгсөх урсгалын дунд

Яруу найрагч Д.Отгонцагаан 1981-онд Сэлэнгэ аймагт төрсөн
2002-онд Монголын зохиолчдын эвлэлийн хорооноос заралсан "АНХНЫ АРАВТ" бүтээл нь шалгарч "ШАТ" яруу найргийн түүврээ хэвлүүлсэн.
2005-онд Утга зохиол нийгмийн ажилтны дээд сургуулийг төгссөн
Одоо Шонхор телевизэд сэтгүүлчийн ажил хийж буй

                                               Цас орж байхад л
Цас орж байхад л
Би Набаковыг дуусгаад гарч одно.
Цантсан бүрх дороо үл танигдагч болтлоо алхана.
Бөөн цагаан шувуу зүг чиггүй нисэлдээд
Цөөхөн хэдэн үг зүрхний хэм алдуулна.
Би Набаковт дурлачихаж
Цас орж байхад л
Чи намайг хайрлаарай
Цангасан хацрыг минь бүлээхэн амьсгалаараа дулаацуулаарай
Шөнө дундын хотод тэр эрхэм зочилтол
Шөнө дундын хотод анир даран цас ортол л
Цагийн хөлт эрхэм үүдийг минь тогшино.
Цав  цагаан бүрх дороос үл танигдагч царай тодроно.
Галаа өрдөнө.
Гараа ээнэ.
Аяга халуун сүү оочино.
Инээвхийлнэ.
Би гэвч Набаковоос аль эрт уйдчихаж
Өглөө харин зүүд шиг
Өчигдөр өнгөрсөн бүхэн шиг
Шөнөжин цогшсон нурам  сүүлчийн амьсгал шиг
Шөнө дундын хотод
Цас орж байхад л..,     

--------------------------------------------------------------------

                                              Үүр цайх нь

Үүр цайх нь тэнгэр мэт алсад
Үглээ бяцхан шувуу нүдээ аниад зүүрмэглэх мэт сэрэлтэй
Бүрий үдшийн дуу тасалданги анирыг чимээлж
Бүтэн тэргэл сар дэрсний цагаан гэрэл болно.
Амьдрал гэж энэ.

---------------------------------------------------------------------


                                           Амиа хорлогч

Унахад өвдөнө дөө гэж бодохын зуургүй
Уйлж бус инээсээр үсэрчвэл энэ өндрөөс
Унаж яваагаа мэдэх ч үгүй нисэж гэж эндүүрэгч
Уудмын хол салхин алсад жингүүдэнэ.
Газар онох уу
Тэнгэр зайцах уу хэн мэдлээ.
Ганцхан үг түүний зүрхэнд хадаастай
Би чамд хайргүй.
Гадагшаа ..,
Гадагшаа усан нулимс чимээгүй урсавч
Дотогшоо төмөр нулимс тор тор хийн унах нь сонсдож
Төмрийн хаягдал мэт сэтгэлээ
Тэнгэр мэт дууграхыг сонсон хэвтэх минь
Жинхэнэ гашуудал.

----------------------------------------------------------------------

                                        Нэг л мэдэхэд

Нэг л мэдэхэд намар ирдэг.
Нэг л мэдэхэд хавар буцаж байдаг.
Гүн хөх тэнгэрт ганц алтрах бөмбөлөг шиг
Гүн цээжний минь аглагт чиний инээд  шиг дотнохон.
Нэг л мэдэхэд цас нэвсийтэл дарчихдаг.
Нэг л мэдэхэд бороо хөшиглөж цайрдаг.
Тэнгэрийн болор дагинас дотно хүн шиг санагдахад
Тэргүүнээ би бардамхан өргөөд шувуу шиг нисчихдэг.
Нэг л мэдэхэд нялх ногоод өлмий дороос түрж ургадаг.
Нэг л мэдэхэд алтрах навчис жамын зүг хийсч
 Нэг л мэдэхэд алтрах навчис жамын зүг хийсч оддог.
Одох навчисын гуниг нялх ногооны солонгонд хувирч
Одох ирэхийн зааг дээр бүсгүй хүн уйлж суудаг.
Нэг л мэдэхэд орчлонгийн хүрд түргэлж эхэлнэ.
Нэг л мэдэхэд орчлонг би ихээ холоос ажиж сууна.
Хэдэн зууны өмнө сэтгэлд хургасан эгшгийг
Хэн нэгний чихэнд бүүвэй болгон аялана.

           2005 он Архангай аймаг Булган хайрханы өвөрт

Бүсгүйд

Яруу найрагч Даваадоржийн Энхболдбаатар Дорнод аймгийн төв Чойбалсан хотод Дандар баатарын хөшөөн дээр

        
Гэнэ гэнэгүйхэн харцандаа намрыг хайрлаж
Гэгээ гэрэлтэй намуухан гунигаа асгаж
Хэлж амжаагүй зөөлхөн үгсээрээ
Хэн нэгнийг гуниглуулж яв даа, бүсгүй минь

Чиний уйлж явах үед чинь одод хиртэг!
Чимхийн төдий аз заяанд юу байдгийг ол!
Чив чимээгүй амьдрал гэж байдаг ч юм шиг.
Чин үнэний тухай битгий бод доо, бүсгүй минь

Хайр гэж байдаггүй юм шүү дээ
Харцны гуниг зовлонгүй шүү дээ
Чиний мэдэх амьдрал гэж юу байхав дээ
Миний мэдэх нь ч бас юу билээ дээ

Тэнгэр, нарны тухай домог сонсож сэтгэлээ ариул!
Дэрэн дээрээ нулимс дусаавал чинь би зэмлэхгүй ээ.
Нүгэл хилэнцийг өршөөж, өрөвдөж яваарай!
Нүгэлтэн, хилэнцтэнийг бол өршөөлгүй яваарай!

Нүдэнд чинь гуниг хурвал буруутныг бүү эрээрэй!
Нүүгэл сүүгэл зэрэглээнд алимын цэцэрлэг ургадаг шиг
Хаанаас ч олохгүй бүхнээс аз жаргалаа хайгаарай!
Харчихвал нүдээ зөөлхөн аниарай!


1996 он Түнэр аниргүй шүлгийн түүврээс 

үүрдийнх үү эсвэл цаг зуурынх уу гэж
үсээ цайтал, цайсан үсээ цагаартал
цамцныхаа товчыг унасныг анзааралгүй
цаг хугацааг хүртэл түр мартаад уджээ

яг л хуучны дурдатгал эхэр татаж
ихээ удаан хүлээлгэсэн бороо
ийм л нэг хуурай бодолд унаж хагарахнуу гэтэл
яалтчгүй цас л орсоор сэтгэл цантаана

ЭРДЭНЭТ орох замд ДАРХАНД

Эрхшээгч салхин хаашаа дуудасны улмаас
Эрдэнэт явах галт тэргэнд
Шүлэг бичиж
Шүүрс алдахын төдийдөө л цочино вэ?

Магадгүй чамайг санахгүй байя гэсэн ч
Санагдаад байх дүртэй чинь бодож
Маргаашийн цаадах нөгөөдөр, нөгөөдрийн цаадах ертөнцөд орших
Сайхан хар нүдийг чинь бодоод тэр биз

Харин чи минь яг одоо дулаан хөнжилдөө
Хаврын шувуудын ганганааг
Ангир сэтгэлтэй минь дүйцүүлж
Анхны бороон дусал зовхин дээр чинь дусаж хагархыг
Зүүдэндээ чагнаж үнэгчлэхдээ
Зүрх тань минийх шүү гэж чихэнд минь шивнэхийг
Гүн шөнийн харанхуйд олон од шиг гэрэлтэх
Дарханы зөрлөг дээр түр саатахдаа мэдэрч
Гэлмэгт аниргүй үүрээр очих хотруу
Дан цувтай ч бодолдоо халуурсаар замыг барж байна

УБ-ЭРДЭНЭТ орох замд ДАРХАНД бичив

Гарц үгүй хонгилоор удаан алхаж
Гарцаагүй л орж ирсэн замаа хайж
Ганц ширхэг шүдэнзний асах очоор
Гэлмэгт харанхуйн айдсыг үргээнэм

Нялх хүүхдийн зулай адил дотно
Нэг л ер бусын чичирхийлсэн цочимоглолоо
Наргүй өдрийн бүүдгэр тэнгэрт өлгөж
Навчис нярайлхыг чамайг ирэх өдөр гэж мэдэрнэм

Үгийн хойноос гөрөөлөн яваа
Үнэт цаг хугацааны алтан сужганд
Үйлт нэрийн Х шиг гээгдэх
Үүрд бус зуурдхан залуу насыг хайралнам

Цогшиж бус дүрэлзэж шатах
Цонхийсон нүдэнд гуниг шингээгч бүхнийг
Цэгцтэй шүлгийн мөр холболтоос хасаж
Цасан дээр гишгэлэх гутлынхаа мөрөөр баллуурднам

Сэтгэлээ чөлөөлөх гэдэг
Шүдэнз зураад лаа асаахын адилаар
Сэмхнээ бадамлан гэрэлтсээр
Шаргал туяагаар харанхуйг зүснэ

Урсах нулимс нь тогтооосон аяганы ёроолд цуглаж
Ямар нэгэн дүрсийг амилуулах нь
Угтаа асаасан хүний сэтгэл хөдлөл, бодол оюуныг
Яруу найраг адил нүднээ амилуулна

Яг л үзэгнээ гүйлгэнэж нэгэн мөрийг зурах агшин лугаа
Гэнэтийн учирлаар таарсан эртний танилууд тэврэлдэхдээ инээмсэглхэд
Яалт ч үгүй сэтгэл хөөрөн жингүйдэх шиг
Гарцаагүй бодлын долгист живүүлнэ

Тэнд гэвч завь сэлүүр
Тэнгэсийн шуурга, хөөсрөх давалгаа
Сөрөх салхи, сэлүүн агаар
Сэрдхийтэл цочих айдас
Ер юм бүхэн үгүй ч
Ердөө л хий хоосон агаар буй

2012.03.25-н Одон орон судлалын Хүрэл тогоот амралтын газар 8-р өрөө

Амьдрал заримдаа туйлын утгагүй санагдхад чи яадаг вэ?
Мэдэхгүй ээ? зүгээр л бурхантай заргалдмаар санагдаж
Маргааш гэхэд өнөөх хэвээрээ угтах мөч хором бүрийг
Амьсгал дотроо түгжиж чадалгүй гаргана гэхээс....

Тавилан заяаны төөрөг зам адил байдгүйн адилаар
Хүссэн ч хясах орчлон дээр нүдээ аниад л
Түр зуур ч гэсэн анир гүмхэн дотогшилж.....

Харамсахгүйгээр харандаагаа дуустал үзүүрлэж

 Хэнгэнэтэл ихэр татаж, түүндээ түүртэж
Уйлах гэсэн ч гарахгүй нулимсаа хайж
Урт удаан шүлэг бичээд.....

Цонхон доорх хүсэл

НЭГ

Зөн билгийн мэдрэмжтэй эмгэн тоос нүдэнд ороод шидэт толиороо царайг чинь байнга үзүүлэх шиг
Нүдээ аньсан ч, нээсэн ч чи л ганцхан өмнө минь зогсох учраас
Тэсгэлгүй чамайг гэж итгэсэндээ үнсээд авахад уруул чинь хүйтэн байлаа
Дахиад л цонхы чинь доор ургасан улиасыг үнсэж дээ би

ХОЁР

Дурлалын минь зовлон мэт цасанд дарагдсан улиасыг хараад бүх л зовлон цагаан өнгөтэйг ухаарахын төдий
Үүл урладаг даавуу мэт сэтгэл минь урагдаж сэмрээд цас болон будрахад
Тэнгэрт од нааж мөрөөдлийг чинь биелүүлэхээр цаснаас цас дамжин үсэрсээр явахдаа л
Цагаа харах тоолонд хөгшрөлтийг мэдрээд санаа алдах чинийхээ
Ийм гоо үзэсгэлэнг эмгэн болгохгүй гэж шийдээд судсыг чинь ханах хүсэл улам бүр дэвэрнэм
"Дэлхий бол аюулгүй орчин биш" ээ цэцэгхэн минь
Хэн нэгний зүүдний эрвээхэй зүрхнээсээ мултарч уруулыг чинь шимхээр нисэж буй далавчных нь чимээг сонсоод
Шөнөжин унтаж чадаагүй хайрын сэтгэлээс минь ч чи айх хэрэгтэй гэж
Айдас мэт гудамжаар сорив мэт солгой бодлоо үүрсээр өөрийгөө төөрүүлж орхихыг хүсэвч
Төөрдөг хонгил мэт дэлхийн бүх гудамж чам дээр л хүргэж өгдөг учраас
Зүрхнийхээ чимээгээр цасны эргэлт зохиож цонхон доор чинь дуулах төөрсөн сүнс мэт сэтгэлээ аврахад
Илбэчний алчуур мэт улаан хөшгөө нээгээд илбэдэх мэт улаанаар инээх чинь л хэрэгтэй

ГУРАВ

Хэрвээ чи хөшгөө нээвэл
Цасны ширхэгүүдийг алган дээрээ хайлуулж чамд л бэлэглэх гэж цэцэг ургатал нь хүлээх
Шүлэгч хүүгийн нүд шиг тэнгэр, диваажингийн орны далайн давалгаа байсныг
Дандаа хөвөөн дээр нь бурхан шүлэг бичиж урсах тоолонд цахлайс үг бүрийг нь түүж эвлүүлэн сахиусан тэнгэр болгож байгааг
Дэвүүрийнх нь салхи сарны гэрлийг зүрх болгон сийлж зүүдийг чинь дулаацуулахад
Үнсэж, үр тогтоох хүсэл надад төрөх шиг
Шаналгаат галзуурлын дурлалд минь чи ч бас галзуурч
Зүрхийг минь зүгээр л үстэйгээ самнаж байснаа анзаараад үсээ зулгаан шидлэх байлаа
Хэрвээ чи хөшгөө нээвэл....

ДӨРӨВ

Галт тэрэгний чимээ ч зүрхний минь цохилтыг илэрхийлж чадахгүй хэлгүй ертөнцөд
Цовдлуулсан Прометей мэт сарны гэрэл, зовлондоо нимгэрсэн биеийг нэвт сүлбэж үхлийн хөгжим тоглоход ч
Уруулнаас минь цоорын ая түгээд модод үндсэнээсээ сугаран гарч дэргэд минь бүжиглэж байхад
Эцсийн мөч хүртлээ хөлийн чинь мөрийг энхрийлэн тэврэх согтуу ганцаардлыг минь үнсэж
Ядахнаа үхэл минь ямар үзэсгэлэнтэйг хараад дуу алдан инээмсэглэхийг чинь сонсохгүй юм бол
Яах гэж би яаран хүн болж төрөв дөө

Дэлхийн яруу найргийн өдрийн мэндийг үзэг нэгт ахан дүүсдээ мөн сайн найздаа хүргэе?

Зүүрмэглэл

                                                               Танхим дүүрэн үзэгчид

                                                      Сүүдэр шийг анхааралтай үзээд

                                                                 Санаа алдах агшинд

                                                    Толинд туссан өөрийнхөө сүүдрээс

                                                                  Цор ганцаараа би л

                                                             Цочимоглон зүүрмэглэнэ

                                             Оргүй хоосноос юуг ч юм эрэн бэдрэх шиг

                                                  Оюун санааныхаа нуугдмал ертөнцөд

                                                               Хавар ирэх чамтайгаа

                                                   Хундага дарс сөгнөж сөгнөж согтвол

                                              Нэг мэдэхнээ цагийн харанга зүрх дэлдэж

                                                                      Нүдээ нээвэл

                                                    Хэн нэгний шивнэлдэх анир ч үгүй

                                             Хов хоосон танхимд, ядахдаа ялаа ч нисэхгүй 

Гүн ухааны чоно

 Гүйцэтгэгчийн Оргилболдод

I

Ýðèí ¿åèéí ýëãýí äýýðýýñ íýãýí ÷îíî áîñ÷ýý

Ýðèí ¿å íü òýãæ àéäñûíõàà àãóó òºðõèéã îëæ õàðæýý

Ýðèí ¿å ñýã çýìýýð õîîëëîæ

Ýðèí ¿å íîõñûí ÿâäëààð õýìëýëäýæ

Ýðèí ¿åèéí äóó õîîëîé íîõñûí õóöàëòààñ õýòýðñýíã¿é

Ýðèí ¿åèéí íîõñûí ÿâäëûã äàðëàæ

Íýãýí ÷îíî àðõèð÷ýý

Ýðèí ¿å íü òýãæ ÷îíûí àãóó èõ àðõèðààíûã ñîíñ÷ýý

II

Îþóí áîäëûí ÷èâ÷ðýýíýýñ íýãýí ÷îíî áîñ÷ äàâõèæýý

Îääûí äîð òýãæ îìîã áàðäàì ÷îíî ä¿¿ëýí ä¿¿ëæýý

Îëç èäýø îëîí èäýõ¿éí àãóó áàÿñãàëàíã òýãæ õààí÷èëæ

Îíäîîí ýðèíèé òýðã¿¿íä ñî¸îãîî øèãòýãý÷ýý

Îíõè ººð ÷îíûí çóóëòàíä

Îëîí íîõîñ òýãæ àìü òàâüæýý

Òýðã¿¿í ºíäðèéí õýöýýñ íýãýí ÷îíî ¿ñýð÷ýý

Òýíãýðèéí çàðààëààð áîëñîí ìºðèéã ìèíü á¿¿ ìºøãºãò¿í!ãýæ

Ìîíãîë ÷îíî

Òýíãýðò íü òýãæ òýíãýðýýñ íü ãàçàðò íü òýãæ ãàçðààñ íü àãóó õýëæýý.

Мөнх Хас Н.Бэгтэрээс зориулмуй 

Эзэн хааны аяга

Д.Дашмөнх 

                                                                  Эзэн хааны аяга

        Тэр сэрэв. Ам нь учиргүй цангаж, уруул ам нь шир болтлоо хатсан санагдана. Аргаж барзайсан хэлээрээ уруулаа шилэмдэхэд дэвтэх хүсэл нь улам аслаа. Мээмээ хөхөж байна гэж зүүдлээд сэржээ. Ээж нь өвөр дээрээ суулгачихсан хөхөө өгч, тэр ээжийнхээ ангир уургийг хэзээ ч байгаагүйгээрээ ховдоглон хөхөж, ах дүү нар нь тойроод зогсчихсон атаархангуй харж байна гэж зүүдэлжээ. Ээжийнхээ сүүг тийм амттай сайхан, ээж нь тийм уян зөөлөн байсныг ор тас мартсан байв. Тавин зургаан жил өнгөрсөн байна шүү дээ.

 

            Гадаа салхи үл мэдэг исгэрч хэн нэгэн хоолой засна. Харин гэрт халуу дүүгэж ангаж цангасан түүнийг улам хатааж байх шиг… Ялигүй хөдөлгөмөгц толгой нь янгинаж, тагларч хатсан хамар нармай нь улам хуурайшин ус ч болов олж балгах хүсэл төрүүлнэ. Тэр тооно өөд харснаа марал гудайж үүрийн гялаан тодорсныг үзээд «хатуу үүрэгтэй хөөрхийсийг сандаагаад яана» гэж бодоод тохой түшин өндийлөө. Толгой нь ангас хийж хуваагдаад буцаад нийлчих шиг болов. Тэр цангасандаа тэсэлгүй хий тамшаалав. Дусал ч шүлсгүй ам нь хатуу ширүүнээр үрэлдэн зунгааралдсан шингэн мэдрэхэд тэр уурсаж өндийн суулаа. Тулганы галын бүдэг гэрэлд эргэн тойрноо хараачлаад хатавчинд эрэгнэг дээр том тогоо тавиатайг үзэв. 

 Тэр тал нутгийн эрэмгий зангаар давлиухан өндийтөл тархи нь мэнэрч газар дэлхий дайвалзан эргэж өөрийн эрхгүй гараа сарвагануулан арагш суулаа. Дотор нь муухайрч өөрийн эрхгүй бачууран амьсгаадах ажээ. Алгуурхан босож тэнцвэрээ олоод хөлд орж буй хүүхэд шиг тэнтэр тунтар алхлав. Гурав алхаад хөл нь суларч, өөрийн эрхгүй ханын нүднээс зуурч авав. Ханын нүднээс зууралдан тэнтэр тунтар алхсаар тогоонд хүрч өнгийн үзвэл ёроолд нь бага зэрэг шингэн зүйл байгаа нь нэн бүдэгхэн мэлтэгнэн харагдах ажээ. Тэр тогоог эрэгнэг дээрээс авахаар өргөсөн ч даасангүй алдчихав. «Асгарчихлаа» гэж халаглан бодонгоо галын бүдэг гэрэлд тогооны ёроолд тунарч байгаа шингэнийг хараад ердөө ганц, магадгүй хоёрхон балга уух юм байгаагаас асгарсангүй гэдгийг нь ойлголоо. Тогоог өргөж даахгүйгээс

хойш ёроол дахийг нь сорохоор тонгойн зүтгэв. Толгой тархи маналзан заадлаараа салах гэж буй адил болж, дүйрэн, амьсгал нь дахин бачуурч нүд нь бүрэлзээд ирэхэд тэр өөрийн эрхгүй нүдээ анилаа. Уруул нь шингэн зүйл мэдрэхэд айраг уу ус уу гэдгийг ялгалгүй бүх хүчээрээ сорон балгалаа. Тас нясуун амт амаар нь дүүрч нармайг нь янгинуулан тархийг нь өрөмдөж хоолой цээж хэнхдэг нь галд түлэгдэв. Журмыг захиж өсгөсөн ачлалт эхийнх нь сүү ч биш, ах дүү нартайгаа тоглож ядраад амсан цангаагаа тайлдаг байсан Дэлүүн Болдогийн тунгалаг горхины цэв хүйтэн ус ч биш, намрын сэнгэнэсэн айраг ч биш, харь газрын хатуу хар архины шавхруу байлаа. Оройн уусан архины шавхруу…

 

Тархи толгой нь маналзан ам нь улам хатаж, цангаагаа тайлах хүсэл нь туйлдаа хүрэхэд тэр өөрийн эрхгүй уурсав. Энэ гэрт түүний цангааг тайлчих юм үгүй ажээ. Уурандаа тогооны ёроолоос огцом өндийтөл тархи руу нь лантуугаар буулгачих шиг болж, толгой нь хүндрэн нүд нь эрээлжлэн хамаг бие салгалаад эхлэв. Амьсгал улам давчдан нүүр нь чинэрч хөл гар нь жирвэгнэн чимчигнэж салгалан байснаа гэнэт бүх юм хөнгөрөн гүн харанхуйд живэн одов.  

 Ухаан орохдоо тэрбээр өнөөх л тогоо руугаа толгой шаасан чигээр хэвтэж байгаагаа ойлгов. Тэр өндийх гэсэн боловч хөл гараа мэдэрсэнгүй. Хүн дуудахаар завдсанаа больчихов. Хаан хүн адгийн барлаг шиг архины шавхруу долоогоод өндийж чадахгүй хэвтэж байхыг бусдад харуулж болно гэж үү. Урьд орой түүнд хатуу архи барьж асан харь худалдаачны үг санаанд нь буулаа. Мөнөөх лал эр хаантны аягыг үзмэгцээ уулга алдаснаа малилзтал инээж, хатуу хар архиар дүүргэх зуураа «Гадаад их далайгаас Атираат тэнгис, Шивэрт тайгаас Ширэнгэн ой хүрч буй энэ их улсын эзнийг дийлэх юу байх билээ? Их улсыг тань дийлэх, энэ биеийг тань идэх юм ертөнцөд үгүй. Олон түмнийг хөл хөсөр гар газар амрааж

байгаа таны найрлан жаргах цаг ирсэн бус уу. Өчүүхэн би хаан танд бие сэтгэлийг хөгжөөн бадраагч, арслан зориг, агуу цэцэн, алиа сайхныг төрүүлэгч хатуу хар архийг хүссэн хэмжээгээр чинь ханган өгтүгэй. Ганц хором ч тасалдуулах аваас өршөөл үгүй. Надад шан харамж хэрэггүй. Гагцхүү миний хар архийг хаан та таалан соёрхож төрийн найр, баяр ёслолоор олноор хүртэж байх зарлиг гаргахад л хангалттай» гэж хэлсэн. Тэгэхэд арилжаа наймааны зальтай эр юм гэж дотроо бодсон ч дахин тунгаадаг монгол зангаараа өглөө хариуг нь өгөхөөр болсон. Харин одоо тэр сэхээрэв. Лал эрийн цаад санааг ч мэдэв.

Гэнэт уйлмаар санагдав. Энэ түүний  өөрийнх нь сархадын аяга билээ. Тэр жил их хуралдайд ирсэн ах нь түүнийг бага залуугаасаа сархадад хэт орсныг ихэд зэмлэж чанга баалсан ажгуу. Угаас ах нь ёс журмыг чанд сахидаг ширүүн хүн тул архины тухай эцгийн сургаалыг сануулан багагүй донго хүртээсэнд гэмших сэтгэлдээ автсан тэрбээр өдөрт ганцхан аяга хатуу умдаан хүртэж байна гэж хөх тэнгэрт тангарагласан юмсан. Хаан хүн тангарагаасаа няцвал жинхэнэ шившиг тэр бус уу.  Тэр тангарагаа зөрчөөгүй ээ. Өдөрт ганц л аяга архи уудаг байв. Гэвч догшин хар усанд татагдах дур нь үл унтрахын учир долоо хоног бүр дархчуулд шинэ аяга захиалж хийлгэдэг болсон ажгуу. Хээрийн хойморт ч, төрийн өргөөнд ч, хатны өвөрт ч түүнийг дагалдах болсон сархадын сав нь эцэстээ хонин тогоон чинээ том болсон билээ. Цэцэн шадруудынх нь ятгалга, ахын томилсон сөнч түшмэл, хайртай хатных нь уйлаан, дарсны хорноос зэрэмдэг төрсөн угсаа залгах хүүгийнх нь үхэл ч түүнийг аягаа томруулахыг болиулсангүй. Хаан эцгийнх нь хамгийн хайртай хүү отгон дүү нь хүртэл түүний золионд хортой хар архи хүртэж тэнгэрт хальсан байхад тэр гутарч согтуурахаас өөрийг хийсэн бил үү? Их Монгол улс, түүний эзнийг дийлэх юм үнэхээр ертөнцөд байгаа бус уу? Эрүүлдээ гэмших

сэтгэлдээ үнэн автдаг ч нэг мэдэхэд сархадад хөлчүүрч түүнийгээ арилгадаг нь юутай гаслан.

            Өдгөө тэр өөрийн тогоон чинээ алтан хулны ёроол дахь харь газрын хатуу архины шавхруу руу толгойгоо шаачихсан хөдөлж ч чадахгүй аахилан хэвтэж байна. Их Монгол улсын Далай хаан аягатай архиндаа живж үхжээ гэж хөвчин дэлхий наран ургахаас наран шингэх хүртэлх нутгаар шагшрах учиртай юм гэж үү? Түмэн голын усыг барагдтал угаавч арилахгүй муу нэрийг ийн олоод эцгийн босгосон төр улсыг шившгийн тамгаар тамгалах учиргүй бус уу. 

 

Нүдэнд нь цийлэгнэж ирсэн нулимс эргэн шингэсэнд тэр гараараа тулж өндийхөөр бүх хүчээрээ уухирдан зүтгэв. Гар нь арайхийн захирагдаж, тэр аяганаас цээжин биеэ гаргаад тэрий хадан унав. Гэрт хуурай хар мод пис пис хийн ноцохоос өөр чимээ үгүй. 

            «Би үхэхгүй. Үхэж болохгүй. Гэрийн хаяанд сархадын савны дэргэд үхэж болохгүй» гэсэн бодол эзэмдэхэд тэр бүх хүчээ шавхан түрүүлгээ хараад хоймор өөд хаан сэнтий рүүгээ мөлхлөө.

            Бүх хүчээрээ мөлхөх тусам ухаан нь саруулсаж хөл гар нь мэдээ орох шиг болж байхад тэр баярлав. «Би үхэхгүй нь». Мөлхөөд л байлаа…

 Хамаг бие нь зангиран эрчилж, духан дээгүүр нь чийхарсан хүйтэн хөлс хавагнан сэлхэрсэн нүүрийг нь даган урсаж ам руу нь орлоо. Шорвог бус нясуун амттай ажээ. Хамаг чадлаараа уухилан мөлхсөөр сэнтийдээ хүрэхийн алдад түүний ухаан бүрэн цэлмэсэн байлаа. Үхлийн тухай бодол нь хийсэн оджээ. Аахилж уухирдан авирч сэнтийдээ суухаар мацахдаа тэр гар хөлөө муухан захирч байгаагаа ойлгов. «Энэ умдааныг цаазлах хэрэгтэй. Маргааш өглөө зарлиг гаргаж хууль цаазанд дөчөөс доош насны бүх монгол эрчүүдийг архи дарсанд уруул хүргэхийг хориглосу. Тавиас доош насны эрчүүдийг нэгээс илүү тагш архи амсахыг хориглосу. Жараас доош насны эрс гурваас дээш тагш архи амсахыг хориглосу. 

 Харь газраас хатуу хар архи авчрахыг бүр мөсөн хориглосу. Хаан хүн төрийн ёслолоос бусад үед архи амсахыг цаазлах хэрэгтэй». Тэр дотроо үл мэдэг мушилзаад сэнтийдээ тухлан сууж тооно өөд харав.  Үүр хаяарч эхэлжээ. Ам нь цангасан хэвээр байсан боловч урьдынх шигээ тэсэхүйеэ бэрх байхаа больжээ. «Энэ хулыг маргааш олонд үзүүлж гэмээ хүлээж зэмээ үүрсүгэй. Тэгээд эвдэлж хаявал зохино. Үрийн үрд бузрын жишээ болгон дуулгасугай. Тэдэнд үлдээх захиасны минь гэрч болог. Хичнээн олон ураг садан минь энэ нясуун усанд живэв». Тэр хэлсэндээ хүрнэ, бодсоноо болгоно гэдгээ мэдэж байлаа. Богд эцгээсээ өвлөсөн чанар нь тэр билээ.  Түүнийг хиагаа дуудахаар хоолой засах гэтэл ам нь эвлэсэнгүй, дуу нь гарсангүй.  «Хөх тэнгэр». Тэр амаа захирахгүй байлаа. Тэнхээ мэдэн хашхирахаар оролдоод амаа үл ялиг ч ангайлгаж дөнгөсөнгүй. Зүрхийг нь шор цоо хатгах шиг болсноо бахь тас хавчиж, амьсгал нь бачуураад нүд нь

харанхуйлаад ирэхэд тэр аньсгаа буулгаж амгалан дүрийг олоод сэнтий дээрээ аль болох цэх суулаа. Тэр дэндүү хожимдсоноо сая ойлгов. 

                        Их Монгол улсын Далай хаан Өгөөдэй тэнгэрт халив.

2012 он

СОДОН

Түүний ертөнц үнэхээр сонин.Ихэмсэг ч юм шиг. Эсвэл гүндээ ил нууцгүй зөвхөн хөвөөн дээрээ нууц нь эл байж байдаг нарны гэрэлтэй сувд шиг. Тулж ярилцхад хэсэг зуур хамтдаа байхад би лав түүнээс асар их амар амгаланг өөртөө мэдэрдэг. Бас эргэн тойрноосоо. Үл бүдэгхэн харцтай, үсээ байнга боож доошоо харсан, ямар нэгэн зүйлийг байнга эргэцүүлж бодсон, түүндээ бүүр гүн зовнингуйгаар сэтгэлээ чагнаж алхдаг түүнтэй "Их сургуулийн хичээлийн 2-р байрны 3-н давхарт хаа нэг л таарна. Харин дугуйлан дээр бол юу ч дуугарахгүй, дуустал нь суухгүй. Зарим үед шүлэг уншиж дуусаад эргэн тойрноо хархад тэр чимээгүйхэн гараад л явчихсан байх жишээтэй. Сүүлд түүнтэй хоёрын урд талын "Сайхан" кафед хэсэг зуур уран бүтээл ярилцаж суусан юм. Тэгээд хэн хэндээ шүлэг уншицгаав.

Бороо орж байна. Дээвэр товших бороо ямар нэгэн сонет тоглоод...

( Тэмдэглэлээс )

                                                            Их хот уйтгарт дарагдан дүнсийж,

Нойтон үүлс өлмийд унана

Энд би ганцаардаж чадахаа мэдрэвч,

Эргэн тойронд нэг л зүйл дутна

Уйтгарлах юун, энэ аяз зогсчихвол

Урьдынхаараа л амьдрал дахиад үргэлжилнэ.

Ахиад  шинээр дурлахад хуучин дурлал мартагдана

Алган дээр минь бороо дусахад нулимс гэж бодно.

Зэлүүд чулуун гудамнаа танил дурсамжаа бэдрэхүй

Жигтэй аяз дуурьсах нь эргэн тойронд бороо...

Гутлаа товшоод алхахад сэтгэл нэг л хоосон...

Гудамж туучих чимээ,                                  

         солонгорох дэнлүүний гэрлээс

Гуниг яагаад сонсдохгүй байна вэ?....

Түүний шүлгүүдээс эмзэглэл, хэлж чадахгүй мөртлөө хоолойнд тээгэлчхээд буцаад зангирах нулимс шиг гашуун ааг

 амтагдана.

Уруулд чинь тодрох инээмсэглэлийн
Нууцыг тайлахсан
Ямар нэг зүйл тэнд байна
Ус дуслах мэт, аниргүй гүн дэх чимээг
Би зүрхээрээ сонсном...
Чиний зүгээс
Үнэн болоод мөнхийн
Гоо сайхныг эрэлхийлж
Чив чимээгүй
Ертөнцийн дунд
Лаа мэт бөхнөм..
Уруул бас инээмсэглэлийн

Нууцийг тайлахсан
Ямар нэг зүйл тэнд байна
Утга учир, гэрэл гэгээ
Энэ л агшинд нуугднам...

Мөн түүний давалгаат сэтгэлийн эрэг дээр аялахдаа миний бие хэсэгхэн ч гэсэн нөгөөх л амгалан тайванд автдаг гэхүү дээ.

  Аяганд тунарах кофе, нэг л дотно үнэр
Анивчих шөнийн одод, наймдугаар сарын тэнгэр
Ийм шөнийн тэнгэр лүү ширтэхэд сэтгэл нэг л хачин болдог
Инээмсэглэмээр, зөөлхөнөөр ширээ тогшмоор, чимээгүй санаа алдмаар...
Чичирхийлэх зүрхнээс ямархан хөг гардаг вэ....
Цаад гудамны булан, бүрэнхийд уусах хүмүүс
Цаг хугацааны дундуур нэвт гараад явчих шиг
Урсан одох хэмнэлд урсан одох л хүмүүс
Уйтгар төрөвч харамсаж л чадахгүй нь...

20-н насандаа зориулав

Хөрстийн амьдралд хөл алдсан
Хөлчүүхэн зүрхний минь тольтон дээгүүр
Шувууны сvvдэр шиг дайраад өнгөрсөн
Шунхан улаан залуу нас мину!
                                                     Р.Чойном

                                                                   Аяа хорин нас минь чи надад
                                                                  Амар сайхан даа жаргахаас өмнө хэлээч
                                                                 Хэний төлөө энэ жаахан зүрхээ
                                                                Хэсэг бусагхан цохилуулсан юм бэ?
                                                                                               "Өврийн дэвтэрээс"

Чиглэн ирэх уйтгар гуниг хийгээд
Залуу настай минь мөнхөд эрхлэх үхлийг
Чиний мөрөөдөлтэй цуг өврийнхөө дэвтэрт тэмдэглэж алхахад
Зэрэгцэн дагах сүүдэрт минь аз жаргал нуугднам

Оршин тогтносон тэр л гэрэлт ертөнцөд
Хорин нас минь туйлын ихээр хорогдож
Оргилуун дэврүүн хүслээ дарах биш үгдрээх гэж
Хорвоо ертөнцөөс юуг ч юм эрэн бидэрнэ

Гэвч хэлэх хүн нэгээхэн ч үгүй амьдралд
Оюун ухаан дахь цас лавссан ойдоо түлээ хагалж
Гэмшиж ёолсон моддын эмзэглэм дууг
Огт сонсоогүй мэт зуухандаа чигжиж
Шатах чимээнээс нь өр эмтлэм нулимс урсаж байгааг
Тунгаан сэхээрэх төдийдөөл, шүлгийн дэвтэрээ дэлгэж
Шав шаргал талын дунд ганцаар зүүрмэглэх гөрөөсний
Тунгалаг хар нүдэнд гэрэлтсэн сарны хэлтэрхийгээс
Нэгэн мичидийн харвалдах чимээ тодорч буйг
Лугшин цохилох зүрхнийхээ хэмнэлд тэнцүүлж, тооно тушхад
Насанд минь ахадсан их ачааг үүрүүлсэн бурхны мэлмий
Лааны гэрэлд тодрон үзэгдээд аяархан унтархад
Өмнөөс угтан мишээх нарны гэрэл адил
Урт удаан үргэлжилсэн хорин нас минь
Өдгөө чи надаас юу ч нэхэмжлэлгүй
Улиран одсоор, алсран жингүйдсээр жаргалаа даа.

      УБ-хот 2012.01.26 20-н насандаа зориулж Их сургуулийн 2-р байрны гурван давхарт               3-н бурхны өмнө гав ганцаараа бичиглэж суунгаа 30-н насаа бас төсөөлвэй? Шүлэг бичдэг баруун гарын таван хуруу шиг тавхан хоногийн дараа жаргах гэрэл гэгээтэй 20-н нас минь чамд туйлын ихээр хорогдох гэмшингүй их хүсэл байна.........

Үл мэдэгдэх

Үл мэдэгдэх
Далайн түрлэг шиг
Үс чинь салхинд намилзхад
Дарвуулаа гэсээр сэтгэл доторх эд эс минь хашгирдаг

Чиний гишгэлэн яваа цардмал замын дор хөглөрөх
Олон навчис хийгээд тоосонцрууд
Чамайг өмчлөн авах хүслийг минь тээсээр
Огторгуйн аль нэг хэсэг рүү хөөрөн оддог

Нэг л аргадангуй хэрнээ ихэмсэгхэн ширтэх
Ер бусын гүн шөнө нүдэнд чинь төөрсөөр
Ертөнцийн төгсгөлийг харах хүсэл
Намайг өглөө сэрснээс хойш зовоож эхэллээ

Тэгээд бүр болгоомжлонгуй
Алс хэтийн бүүдгэр манан дунд өөрийгөө нуусан ч
Араас хэн нэгэн дагаад байгаа гутлын чимээ сонсогдоод
Тэртээд л асаж унтрах гэрэлтэй цонхны зүг алхуулж байна

Оройтохгүй л бол амгалан тайван гэгч бодлогоширсон
Зүүрмэглэнгүй цаг хугацааг ширтэсхийж нэг гуниад
Очих газрынхаа зүг бүрээс чиний явсан жим хаана байгааг сураглаж
Зорчисон газар бүхнээсээ чамд зориулж ямар нэгэн зүйлийг худалдан авч

Түүнийгээ хайр гэж бодоход инээдэмтэй санагдах агаад
Зүүн энгэрт хуудас нь сэрчигнэх өврийн дэвтэрт туссан ганц бэхний дусал
Зүгээр л гол мөрдийн цутгалан шиг лааны дөлтэй ижилсэж, асгаран урссаар
Танай гэрийн ойролцоох гүүрний доогуур мяралзан долгионтож байгаа

Харин чи газрын гижиг үргээж алхсаар, гүүрэн дээр тамхилж зогсоо
Хий биет хоосон сүнсний орон зайг тэвэрч, түүний гараас атгахдаа
Нүдээ аниад л төсөөллөөр бус жинхэнэ утгаараа агаарт шунгаж
Нүцгэн ирээд нүцгэн буцах хорвоод хайраас өөр шидтэй нь үгүйг ойлгосоор

Хаврын бороон дор нялхамссан нулимс бүрээ
Миний энгэрт  зогсохдоо арчиж
Хаашаа ч хамаагүй харсан зүгтээ далавчилан нисэе гэсээр
Манай эриний өмнөх тоо нь үл мэдэгдэх зуун руу намайг дагуулаад одно

                                                                                 УБ-хот 2012.01.21

Нөхөрлөл эхэлсэндээ биш

Ламжавын Лхагвасүрэн гэх энэ эмэгтэйдээ "Шинэ цаг" яруу найргийн уралдаант тэмцээн дээр анх танилцаж байсан санагдана. Миний дотно анд нар болох Д.Сосорбарам Ч.Өсөхболд нарыг төрүүлсэн Д.Манхдахсан багшийн гарын шавь тэрээр 1992 оны нэг сарын 3-нд Завхан аймгийн Тосонцэнгэлд төрсөн нэгэн.
"Шинэ-цаг уралдаант нэвтрүүлэгт өгсөн есөн сэдвээс "Дэд-Хувьсгал" бүлгэмийн нөхдөөсөө "Хүн бурхан" гэсэн сэдэв дээр уншисан шүлэг нь миний хувьд сайхан шүлэг санагдсан учир түүний шүлгээс оруул юу гэж бодлоо. Таалалд тань нийцэх болтугай...

Хэн ч амьдардаггүй
Хэн ч анзаардаггүй тоосгон байшинд хөрш минь суудаг
Өнгө ялгадаггүй цонхтой
Өглөө нээгдэдгүй хөшигтэй
Довжоон дээр нь өвөл
Дотор нь намар амьдардаг, энэ миний хөрш
Зуны үдшийн тийм анхилуун үнэр хацар илбэхэд
Зузаан хананы цаана нэг л залуу унтаж байгаа даа гэж бодогддог
Өглөөнийхөө цайг уух зуур царайг чинь төсөөлөөд л
Өөрийг чинь хөршөө гээд л хачин их догдолдог
Хааяахан шуудангийн чинь хайрцагийг өөрийнхтэйгээ шалгаж
Хаяггүй захидлуудаа хаалганд чинь хавчуулаад буцахдаа
Ийм сайн хөрш чинь гэдэгтээ итгэсээр л
Инээд алдан гэрлүүгээ алхдаг
Хэн ч амьдардаггүй
Хэн ч анзааардаггүй тоосгон байшинд хөрш минь амьдардаг

Дахиж хэзээ ч яруу найрагчид дурлахгүй
Дан цамцны минь дотуур навчис унахыг сонсохгүй
Нүв нүцгэн биеэнд минь бороон дусал шингэж
Нүглээ би лав чиний нүдээр хатаахгүй

  Нээрээ 10-н жилд байхад "Их монгол" дээд сургуулиас зохион байгуулсан "Амаорэ 2008" хайрын шүлгийн наадамд муу найз Улмаатай минь, өрсөлдөж байсан гэж дуулсан. Би ч уг нь бас уншиж болох л байсан юм . Даанч хэнэггүйгээс болоод маргааш нь РЦНКД давхиад очисон чинь Эрдэнэт Хөтөл хоёр хуваагаад авчихсаан гэж билээ. Уг нь тэр үед танилцсан бол одоо нөхөрлөж байгаагаасаа илүү дотно байх байсан ч юмуу. Эрхэм ах Пүрэвхүүгийн Батхуяг хэлсэн санагдана. Яруу найргаар нөхөрлсөн нөхөрлөл яруу найраг шиг дууснаа гэж. Тиймээс чамтай нөхөрлөхөд хамгийн дөхөм ойртуулж өгч байгаа зүйл нь яруу найраг гэгч хоёрхон үг байна. Энэ хоёр үг шиг цаашдаа эрхэм нандин явья.

Хав хархан нүдэндээ

Хавар намар хоёр зэрэг амтагдсан 
Нялх уруулын чинь балаас 
Хамаг сайхан шүлгийнхээ эхлэлийг мэдэрч
Намрын шувуу шиг чамд хорогддог

Ганганан ганганан дүүлсээр
Өндөр огторгуйн дээрээс
Газарт алсарсаар хоцорсон чамдаа
Өндөгөө дараад өвөлжөөрэй гэж хэлдэг

Тэгээд л урь унасан хаврын эмзэг нарыг өвөртөлсөөр
Хайрт чинийхээ зүг далавчаа дэвсээр нисэхдээ
Тэнгэрийн гүн амьсгаатай үгсийг тээсээр
Хав хархан нүдэндээ жаргалын нулимс мэлтэгнүүлж газарддаг

Санаандгүй бус учирсан найрагчидтай

Яруу найраг шиг өдөр хоногууд
Яг өөд өөдөөсөө их удаанаар
Ширтэлцэн суух шиг
Шаргал дөл бадамлуулсаар
Их удаан, юунд ч юм зовниж суух сайхан

Ялгагдах зүйлгүй ийм л эгшиглэнт хормыг
Яалт ч үгүй ажиглан
Эгшиглэн энэрч
Энэгэлзэн шархирах зүрхээ сонсоход
Чих эсгэчих авиа бүхэн зүүднээ тэргэлтэх сайхан

Сайхан сайхан гэв чиг
Салж үл чадах ийм л ертөнцөөс
Салхи гандаж, уулс бууралтхыг харж
Сар бүхнийг шүлгэндээ хэлхэсэн
Санаандгүй бус учирсан найрагчидтай хундага тулгах сайхан

                                                                 

Тэр эмэгтэй

Тэр эмэгтэй ваар адил чимээгүй
Тэнгэсийн давалгаа шиг үс нь
Зураачийн бийртэй төстэй
Хуучин байшингийн цонх шиг нүд нь
Хуурах шидтэй
Түүний хөмсөг
Галт шувуун мэт амьдарсан
Жамъяангийн Болд-Эрдэнийг
Эцсийн замд нь үдсэн
Гашуудалт өдөр мэт
Хар шуургатай
Тэр шонгийн мод шиг гоо биетэй
Төөнөх гал мэт харц нь ховсдох увидастай
Би тэр эмэгтэйг дотроо хүсдэг
Тэр эмэгтэй намайг мэдэхгүй
Харийн хот шиг халдашгүй
Хачин үзэсгэлэнтэй түүний
Хаан нь болохсон

                                                Яруу найрагч Гомбо-Очирын Нэргүй
                                                             "Дорно зүгийн хавар" номын 11-р хуудас

Тэнгэрт тэмүүлсэн хүслэнт мод

Тогтуун нуурнаа дусагнаж
Том болоод жижиг дүрс долгионтуулах
Борооны ширхэг дусал дотор
Бүх зүүдний минь гаргалгаа асгарч үзэгдэнэ

Үзэгдэхийн төдий сарнилтаас
Дахиж хэзээ ч энэ агшныг харахгүй мэт
Даарч чичиртлээ, чичрэн догдлолтлоо
Үнэгчилэн хярж, зүүрмэглэн зогсовол

Зогсон буй хөлний минь дор бүртэлзэх
Атирсан өвсний нурууг өрөвдөж
Зовлонт нулимсных нь урсгалыг
Алгаараа шувтарч, үндэсэнд нь цацахуйл

Тэнд шингэсэн ширхэг усан
Тэнгэрт тэмүүлсэн хүслэнт модны минь мөчирт
Тэвчээр алдан тэмүүлэн үндэслэх навчисын хээг уралсаар
Түмэнбаярын Аззаяагийн зүүдэнд дэлбээлж нахиалмуй.

                                                                      УБ-хот 2011.12.28

Хөөрөлдөөн

Түүнийг Батчулууны Эрдэнэсолонго гэдэг. Эхнэр хоёр хүүхдийн хамт амьдардаг. Миний мэдхээр тэр "Гүзээлзэгэний амьдрал" "Зун шиг" гэсэн яруу найргийн хоёр түүвэртэй. Мснжрийнхээ статус дээр сүүлд бичээд блогдоо оруулаад тавьчихсан шүлгийг маань уншаад эхлээд сэтгэгдлээ хэлсэн бол цаашаа яриа минь даамжраад түүний найз Ц.Доржсэмбэ найрагчийг зайран мөн эмэгтэй хүн болгочихов. Яахав 21-р зууны техник технологийн дэвшилтэд нөлөөгөөр"УЛААНБААТАР" дүүргийн аль дүүрэгт хэн хэнийгээ амьдардагыг мэдэхгүй болов чиг, интернет гэсэн уужим ертөнцийн цахим шуудангаар бид хоёр нэг иймэрхүү л зүйлс ярилцлаа.
Ярилцлага хэр таалагдахыг тааж мэдхийн арга алга. kkkkkkkkkkkkkkkkkkk

sook erdene: hi
Nachin Sainjargal: hi
sook erdene: za odoohon
Nachin Sainjargal: tanii ajil torol uran bvteel tsom ondor bizde
sook erdene: aan davgui dee
Nachin Sainjargal: mmhaan
sook erdene: tamhi unsnii sav za tegeed gunig
gantsaaradal geed ih olon yum baina aa
sook erdene: hunii gadnah ni dotorhoo dotorh ni gadnaa ilerhiildeg
Nachin Sainjargal: oilgoloo
sook erdene: bi chamaig gadnaas chini haraad dotorhiig chini oilgohiig hicheedeg
sook erdene: dotroos chini gadnahiig ni harahiig husdeg
sook erdene: medeej chi bol zaluu hun
sook erdene: tiimees daraagiin shulguud chini iluu ungutei gereltai baigaasai gej husej baina
manai zarim ih medegchid yaruu nairag bol gunig uitgar yum gej heldeg
Nachin Sainjargal: kkke
sook erdene: bi uunii esreg baidag
sook erdene: yaruu nairag bol chi uuruu yum
Nachin Sainjargal: bi bas tgj boddog baisan ygdch ym svvliin uyd
Nachin Sainjargal: bi ooroo gdg ym gdgiig mederdeg bolson gxvde
sook erdene: chi gereltei tiim uchraas chii uuriinhuu ter gerliig haruulaasai gej husej baina
sook erdene: hugjiltei zugaatai marzan esvel uurtai za zarimdaa gunigtai tiim olon ungu ayas baigaasai gej husej baina zaluu hun mini
Nachin Sainjargal: haranhuid odroor gilalzax nar shig orchlon moxtol setgelee tsuultal saihan
Nachin Sainjargal: shulguud bichinee tanid amlii
sook erdene: ok  bi chamd itgej baina
Nachin Sainjargal: itgeliig chinii dutuuduulj bish ilvv avch yavnaa
sook erdene: har bish saaral bish ungulug shulguud bicheesei gej husej baina
Nachin Sainjargal: zun shig uu
Nachin Sainjargal: kke
sook erdene: za barag l
Nachin Sainjargal: xavriig bas martaj boloxgui ym shig sanagddag kke
sook erdene: yagaad gevel yaruu nairag ih ayultai yug bichne yug husne yag ter ni bichsen hund uurt ni tohioldoj baidag
Nachin Sainjargal: harin teriig tenegiiin dotor uujuu gdg shig ygdch ym sayhan l
Nachin Sainjargal: alhah bolgondoo
Nachin Sainjargal: boddog bolson
sook erdene: asar ih unshaad eldviin tarhi ugaasan yumnuudiin yarianaas uuriigii buren chuluuluud
sook erdene: tegeed l bicheed bai
sook erdene: busdiig ni tenger medej dee
sook erdene: itgesen huneesee l yaruu nairgiinhaa sain muu esehiig asuuj

bai
Nachin Sainjargal: teriig harin neg sain oilgood baigaa shv
sook erdene: yagaad gevel diilenh yum bichdeg humuus yag
chin uneniig chamd heldeggui yum
Nachin Sainjargal: nistel magtaad l haha
sook erdene: buh yaruu nairagch uuriiguu hamgiin aguu gej
boddog
Nachin Sainjargal: ta tgj boddoguu ooriigoo
sook erdene: tiimees ted chamaig neg bol hudlaa magtana neg bol doosh ni hiine
tegj bodohgui bol sain yaruu nairagch bolj chadahgui
sook erdene: ih zurchiltei oilgolt
Nachin Sainjargal: zurchiliig ooroor oilgoh arga zam baina u
sook erdene: 1 iim bodol baina
sook erdene: medeej chi bol hamgiin aguu ni
sook erdene: tegj bodohguigeer chi hezee ch sain yum hiij chadahgui
 gehdee
Nachin Sainjargal: boddog l bodliin mine ilerhiilel baina
sook erdene: chi yag tultal ni sain hiij chadsan uu gej uuruusuu bainga asuuj bai
Nachin Sainjargal: mhaan tanid tguul yag tultalna bichisen shuleg baina u
Nachin Sainjargal: bvvr bi yag xiisen shvv
Nachin Sainjargal: bichij chadsan shvv gsn
Nachin Sainjargal: shuleg
sook erdene: yahav

shuleg uuruu bas ih haritsangui yum aa
sook erdene: bi nyamsurenddurtai
sook erdene: za tegeed zuvhun uuriinhuu songoltoor shuleg unshdag
ternees ene mundag gesen bolgoniig bi huleen zuvshuurduggui
sook erdene: uneheer chamd taalagdsan bol
 bur huuhdiin shuleg baisan ch bi sain shuleg l gej bodno
sook erdene: uur henii ch bish chi yund durtai ve gedeg l chuhal
Nachin Sainjargal: durtai xdn yaruu nairagch buur ogt durguich
bii
Nachin Sainjargal: durtaigiin toond harin Tsendiin Dorjsembe ah bol
Nachin Sainjargal: manlai egneend

Яруу найрагч Цэндийн Доржсэмбэ

sook erdene: aanhaan
sook erdene: tegeed yag shuleg bichne geed suuh ni uuruu bas sonin oilgolt
 hezee haana gedeg ni hamaagui yamar ch baisan bichsen baih ni chuhal sanagddag
Nachin Sainjargal: sanaa neg bainaa tguul Dorjsembe ah tanii %d yag yuuv
sook erdene: minii naiz
sook erdene: sain yaruu nairagch
Nachin Sainjargal: yaruu nairagch baigaagui baisan bol ter xvn tanii tosoolloor ymr xvn baih baisan be
sook erdene: sain zairan baih baisan baihoo

                                                             Ц.ДОРЖСЭМБЭД

Самар цөмж яруу найргийн тухай ярилцацгаая
Саваагүй гэнэн насаа дурсъя
Улаанбаатарын гудамж, архины дэлгүүр
Ядуусынх нь зовлон, Блокийн шүлгүүдийг магтья

Манан дундах мөрөөдлийн хотдоо дахиад нэг очъё


Маргааш өглөө нь шараа тайлцгаая
Үзээд өгье гэхээр нь итгээд луйвардуулчихсан
Хөвгүүн насаа буцааж авья
Явья, "Сэлбийн" гүүрэн дээр очиж тамхилцгаая
Яруу найраг дахь нялхасын өвчнөө сэдрээе.

                                              Гүзээлзгэний амьдрал номын "12-р хуудсан зурайн буй"

sook erdene: kkkk
Nachin Sainjargal: hahah
sook erdene: esvel emegtei hun baih baisan baih
Nachin Sainjargal: emegtei xvn baisan bol ta hamt ym vzexch ymuu
Nachin Sainjargal: esvel xoolond urihuu
sook erdene: he he he
 uuj ideed untaj hevteel yavah biz
Nachin Sainjargal: hahahhaha tguul xer ix uuj idej untaj xevtej baina
Nachin Sainjargal: odoogoor
sook erdene: uu odoo ter ue duuschee
 ah ni suuliin 3 jil ogt uugaagui
sook erdene: on garaad37 hurlee sh dee
sook erdene: 40 hurehed 3 han jil dutuu
sook erdene: huuhed baihad 40 nastai hun harahaar aimaar hugshin sanagddagsan
Nachin Sainjargal: odoo tgd
Nachin Sainjargal: ymr sangdaad baigaan
Nachin Sainjargal: 40n nas
Nachin Sainjargal: kke
sook erdene: yahav dee 17 toi yum shig l sanagdahgui yu
                  
                                       Тэгээд цаашаа юу ярилцсаныг ярихын хэрэг байна уу даа.
                                                                                   2011.12.30

Уруулд минь

Энэ хачин амьдралд давчидхын цагт ямар нэгэн зүйл бичихээс өөр гарц үгүй.
                                                                                                                      Г.Аюурзана
Тамхины хөшигөлсөн хөх утаа
Эргэн тойрноо шингэн замхарах шиг
Төгөлдөр гүн санаа алдалтыг
Эхэр татан уужим амьсгалахдаа ойлгоном

Ойлгохын төдийдөөл дахин нэгийг асааж
Үнсийг нь долоовор хуруугаараа жигд тогшиж
Үлдсэн хэсгийг нь, ишинд нь тултал сорход
Оньсого дүүрэн асуултын тэмдэгүүд нүднээ тодорном

Тодорсон тодорхой дүрсүүдийг
Барьж авах гэж, алгаараа шүүрхэд
Баригдах барьцгүй хэрнээ
Танил дотноор хувцасанд минь шингэнэ

Шингэх үйл явцыг нь
Хэзээ ч ажиглаж чадахгүйгээр
Шаргал дөлийг ганцхан довшилтоор асаахад
Хав харанхуйд улалзах дөл нь хань болно

Ижил дасал болсон ийм л нөхрөө
Зам зуурын хэн нэгнээс хааяа сураглаж
Заримтай нь нөхөрлөж, ихэнхийг нь үүрд хаяж
Инээмсэглэн алхахад

Хажуу дэргэд байх хугацаандаа
Халаасанд минь, эсвэл
Халуун дотно ярианы даруулганд чи орлогдож
Хайр гэх үгийг уруулд минь зурнам

                                                                                                   11.12.29

Сэрнэм

                                Чиний болзоонд ирэх цаг 
                                             Миний тамхиа татах хугацаатай тэнцүү
                                                                                                              Б.Одгэрэл

Саран хөвөхүйл 
Сэтгэл нялхарах чимээг эзэмдэж
Салхи эсгэчих залуу насныхаа
Сайхан хар нүдэнд жаргал үзнэм

Үзэхүйеэ сул асгарах
Гэзэгний чинь үзүүрээс дусагнах
Үзтэл шингэн борооны
Гэгээн танхил нойтон уйг чагнанам

Чагнан сортолзохуйяа
Сайхнаас сайханд чинь олзлогдож
Сэрүүн тунгалаг зүүднээ
Чиний үнсэлтээр цочиж сэрнэм......

                                                        11.12.27 

Жирийн л өдрүүд

Дурсагдах авиа чинь
Сэтгэлийн цонх хагалхад
Даарсан даа, хучилгаа давхарлаж
Сарны гэрлээс, нарны дулааныг мэдэрсэн

Мэдрэхдээ, олон аялгууг зэрэг хүүгүүлэх
Салхисын эгшигт анирыг, магадгүй

Маргааш зүүдлэх зүүдтэйгээ андуурч
Сонинд ороосон дүнсэн тамхиа асаахад

Уугих утаа нь, өндөрт хөөрөх
Бодлыг минь өвөртөлсөөр нисэхэд
Угтаа амьдралд хоргодох жирийн л өдрүүд
Буурал нөмрөгтэйгээ өмнөөс мишээнэ.

                                                 МУИС-"Оюутны 3-р дотуур байр" Б хотхон

                                                                                                   11.12.25

Тэнцүү

Уушийн газар олуул цуглаад
Ганцаардах шиг
Утга учиргүй амьдарлын нугачаанд
Ганц тамхи минь, хань болох нь
Чиний санаа алдалттай тэнцүү

Тэнцүүхэн бодлоо хуваалцах ханьгүй
Үнсний саваа ширтэж суухад
Тийм гэхийн аргагүй сайхан шүлэг сонсох нь
Үнэн ч бус хорвоод зуурдхан ч гэсэн сэтгэл чөдөрлөх нь
Чамдаа яарах хүсэлтэй минь тэнцүү.

Зүрх зогсохгүй.........

Удахгүй их сургуулийн гудамжинд хавар гэдэг улирал ирж өнгөрөн одсон дурсамжиндаа сэтгэл минь нялхарна. Энд л үлдээсэн алтан хормууд гөлгөлж буй модод шиг нэг нэгээрээ үрээ цацна. Тэгэхэд хорвоо ертөнц ямар хямдхан санагдах бол. Энд л юу ч мэдэхгүй гэнэн цайлган хэнд ч хор хөнөөлгүй залуу насны минь урлан бүтээх төв сүндэрэлсэн. Гудамжных нь хана туурга шат хаалга модод нь, шувууд нь, хүмүүс нь бүгд дотно.

Гурван жилийг үдэж одоо ганцхан жил

 
Амьсгалхад агаар нь халуу шатам. Халууцхад хань ижил болсон нөхдийн минь сэтгэл бүлээн. Замынх нь гэрэлтүүлэг бүхэн гэртээ хариач гэж надад шивнэдэг. Энд олон залуусын хүсэл мөрөөдөл, хайр дурлал, гуниг, зовлон жаргал, баяр хөөр бүхэн гэнэн инээмсэглэлээ тодруулсаар зүрхэнд минь үүрэлсэн. Эндхийн юм бүхэн эгэл нандин. Нандин бүхэн нь хэзээ ч тасрахгүй. Цовоо цолгиун дуутай гэрэл цацраасан үзэсгэлэнт охид хаврын хаварт олон эрсийн нүдэн дотор сэлүүргүй сэлдэг. Цас нь шивэрч, бороо нь бударч ордог. Гудамж нь "БАГА ТОЙРОГ" гэсэн нэрэндээ зохицсон. Хоёр алхаад л эртний танилтайгаа хүртэл таарна. Улаанбаатар хотын зүрхний лугшилт энд л тодхон хүчтэйхэн булгилан цохиолно. Дотуур байрных нь гадаа хос залуусын үнсэлцэх нялууралд уяссан болжимрууд үргэлж ямар нэгэн дууг

хоршин дуулна. Залуусынх нь гитарын тав дахь утас таван сарын эхээр хаашаа  ч юм замхарч одно. Оройн цагаар хөгшин залуус баян ядуугийн ялгаагүйгээр уушийн газарт нь цуглаж нэгэн насныхаа амьдарлын учгыг ярилцсаар амттайхан яриа өрнүүлнэ. Тамхиных нь утааг тэнгэр сорон тайтгарна.
Ичээндээ орсон баавгай шиг зун гэн ч хүн үгүй мэт, нэг ч амьд амьтан үгүй мэт, хүмүүс амьдардаггүй мэт дүнсгэр эл хульхан уйтгар энэ гудамжыг бүрхэнэ. Тэр үед л төв замынх нь дундуур олон бодолд ээрэгдэн алхахад нулимс эрхгүй асгарна. Энэ байдал удаан үргэлжлэхгүй. Дөрвөн зүг найман зовхисоос цусыг нь сэлбэсээр шинэ шинэ залуус намрын намарт ирсээр, хаврын хаварт буцна. Буцах залуусынх нь энхрийллийг хадгалсаар байрандаа л хоцорно. Харин ирэгсэд өөр өөрийн хүслийг өнгө өнгийн дүрслэлтэйгээр зурна будна.

Энд хууль дүрэм журмыг амьдрагсад хийгээд, аж төрөгчид, түр орогногчид нь өөрсдөө зохиож, өөрсдөө асуудлаа шийднэ. Хэн хүн энд ирээд эрх чөлөөг хэмжээ хязгааргүйгээр илэрхийлж болно. Уран бүтээлчдийн хувьд хамгийн нээлттэй газар. Тэд энэ гудамжийг эзэгнэгч эзэд нь. Амьнаасаа илүү хайрлах өмчирхсөн хүсэл тэдэнд байдаг. Тэрслүү дэндүү сонгодог замналаар цаг үргэлж бичиж, туурвиж, зохиож, амьдарна, амьсгална, наргина, цэнгэнэ. Гэхдээ үнийг нь уран бүтээлээрээ төлнө. Төл гэж даан ч тэр хэзээ ч хэлэхгүй. Хэзээ ч хэлэхгүй учираас энэ урсгал цагийн цагт, үеийн үед үргэлжилнэ. Тасралтгүй үргэлжилсээр ертөнцийн төгсгөлд мөнхөд зүрх нь шинэрээ цохилно.