СТИХИ

Ганцхан шүлгийн мөр хайж 

Голдоо ортол цанганам 

Эмгэнэлээр дүүрэн юм
Бичигсэдийн амьдрал
Эндүүрмээр олон асуулт зам харгуй
Балартах зүггүй үй олон уйтгар
Энэ бүгдээс салая гэхнээ л салж чадалгүй
Бурханы даажинт хүсэлд цагдан хоригдож
Эцэс сүүлдээ арга цөхрөн хий л агаарт гараа савчина

Жигүүртэй болоё гэвч
Жинхэнэ жигүүр нь төсөөллөөс цаашгүй
Хий багтарлын хоосон орон зай
Хэрээс хатгасан цэг таслалууд
Багадаа өнгөрүүлсэн гэрэлт дурсамжууд
Бүүр үгүй бол хайр дурлал хагацлаас үүтгэлтэй
Тэдний өрөвдмөөр тарчлаан

Магад хүн төрөлхтөн үүсхээс өмнө
Хөгжлөө олж, цэцэглэн хөгжиж
Хөх униар агаар сэмжлэн цэхэртэх шиг
Миний үед тулж, намайг ч туучин цааш одох нь
Даанч харуусалтай хийгээд, эгдүүцмээр ч
Дадал зуршил болсон хагацаж чадамгүй
Энэ л хувьт ганцхан аз жаргалаа хаана гээлтэй билээ л....

УБ-Москва орох галт тэрэг 510-р вагон 7-р өрөө 13.06.09

Чамтай холбоотой маш сайхан дурсамжууд 

Ар араасаа хөврөх өнгө алаглсан зүүдүүд 

Аав болход минь чамайг үрдээ бүүвэй аялах үесэд 

Чинагш одсонд эргээд аваачих бидний залуу нас 

Энэ л ариун төрх, цаглашгүй давалгаа мэт хүслэн

Элж одно, халин ниснэ, навчис шим шүүсээ барах шиг 

Хэзээ нэгтээ очтох харц, омголтсон уруул 

Хүрвэл үйрчихэж мэдэх хүсэл биеэл энхрийлүүштэй

Амьдарлыг минь гэрчлэх сүүдэрт 

Аз жаргал гэрлээ л тусгаж тоглож байна 

Чиний надад ихэнхи үед харцаараа ойлгуулдаг бүхэн шиг 

Чухамдаа салхи агаарт бутарч цас болон хаялах шиг 

Намрын гоо сайхныг гэрлүүгээ алхахдааа гудамжтай нь хөгжимдөж 

Намуухан өлмийлж дэгдэхдээ тэнгэр л бүү цочоогоорой

МЭДДЭГ ҮҮ-шүлэг мэт зургууд чинь 

МИНИЙ-зураг мэт шүлгүүд хүн төрөлхтөнд өвлөгдөнө гэдгийг

13 году Июнь 22 Санкт-Петербург 

Би чамд 

Бүх бичсэн шүлгийнхээ гар нооргийг 

Эх хувьтай нь хамт бэлэглэе

Эрхэмлэн дээдэлж нандигнан хадгалж болно 

Эсвэл пийшингээ галлаж, гараа ээн дулаацаж 

Ширмэн тогоогоо дээр нь тавиад 

Эр нөхөртөө юмуу, гэртээ зочилсон хэн нэгэнд 

Шар тос нь хөвсөн цайг чанаж өг 

Хамаагүй ээ...өөрийгөө золин байж бичих миь 

Хүртээлгүй ээ... надад ч, цаг хугацаанд ч тэр 

Шүлэг бичнэ гэдэг угтаа бичихгүй байхын нэрийдэл юм шүү дээ 

Шөнөөр гэрийн чинь яндангаар очтон очтон гялбах гэрлийн үелээн л юм шүү дээ

Чи гайхах л байх 

Уйт-харын далайг төсөөлөлдөө цалгиулж 

Усны мандал ширтэн өдөржин цонхоор гиюүрч суудгыг минь 

Чамд ч уг нь хүртээлгүй зүйлэл дээ 

Гэхдээ шидсэн дэгээний минь утас 

Үе үе угзагдхад уу? хачин сайхан мэдрэмж биеэр дүүрээд л ирнэ 

Гарцаагүй л мөндөө гэж татуургаа өөрлүүгээ орооход уу?

Үг гээч зүйл даанч дайнд одоод, хэл сураггүй алга болсон нэгэн шиг л оршино 

Тиймээс ийм л үнэ цэнэгүй эрдэнэсийг 

Тэрэг тэргээр нь чамд бэлэглэж байгаа юм 

Би бас боддоггүй биш боддог бөндгөртэй ядаж байтал 

Усны эрэг хашсан далан, үгүй гэхнээ замаг болоод төрчихсөнсөн бол 

Балартан харагдах зүггүй хирнээ эгшиглэн тунарах долгион үүсгээд байдаг 

Уйтгарт тэр л үелээнүүдийг торлогдоод байж болох шүү дээ 

За за өнөөдөртөө энэ дуусашгүй үлгэрээ түр жаргаая 

Замдаа эсэн мэнд аяалдаа, зүүд чинь чамайг дуудаж байна

ЗОВХИО ХАА

ЗҮРХНИЙ ЧИНЬ НАМАРЖААНД.....

Чиний ертөнцийн гүнд
Хачин нэг л намуухан далай
Чочоочихвол загаснууд нь үсэрчихэж мэдхээр
Хавар мартагдсан дурлал шиг чимээгүйхэн орших

Гэнэн ч юм шиг
Гэлмэн дальдчиж зугтмаар тунимхай ч юм шиг
Гэртээ харих хүсэл төрөхгүй шиг
Гэвч яалтчгүй цаг хугацаанд баригдах шиг

Зүрхний чинь  намаржаанд зусаж үзэхсэн
Зөндөө олон цас хаялдаг байхдаа
Зөрүүдч гэмээр тэгээд төдхөн хайлж
Зүс улаахан нэгэн цэцгийг цааснаа амилуулдаг байх даа

Шүлгүүд чинь урьд хэнээс ч олж харж байгаагүй
Шүүдрийн дуслууд шиг тунгалаг юм
Үүрээр л өвсний үзүүрт бөнжигнөх тэр дуслуудыг
Үсэнд чинь сондорлогдож наранд гялбалзхыг хармаар

Чамайг хүндлэх, дээдлэх, эрхэмлэх
Ер бусын хүчирхэг нэгэн увидас миний сэтгэлд байна
Чанга хатуу биш хирнээ хэн нэгнийг ч, огт танихгүй нэгнийг ч уяраах
Ерийн бус жирийн мөрүүд чинь намайг амар амгаланд хучаад байна

Амьдрах нас минь хэд хичнээн билээ? гэж хэлсэн
Нэр нь хараахан санаанд орохгүй байгаа найрагчийн үг шиг
Амь-халуухан сарны гэрлээс дахин салхи тасдаж
Начин гэгч шувууны нэртэй надад дурсгаарай

Зүрхний чинь намаржаанд зусаж үзэхсэн
Зөндөө олон цас хаялдаг байхдаа
Зөрүүдч гэмээр тэгээд төдхөн хайлж
Зүс улаахан нэгэн цэцгийг цааснаа амилуулдаг байх даа

                     БИШҮБИ шүлэгч М.Мөнхтунгалагт зориулав 13.04.24

ШҮЛГИЙН ТАЛААРХ ТЭМДЭГЛЭЛҮҮД

\Залуу шүлэгчид\

1.Дүрслэлд
Нээлттэй бай
Дүрслэлд ухаан бодлын дотоод дуу хоолой юм

5.Их бүү ярь
Чимээгүй байхыг хичээ

6. Шүлэг бичиж байхдаа
Эртний найрагчдыг бод
Эртний, магадгүй
Бүр эртний

7.Эрт галавын найрагч шүлгээ уншиг хэмээн хүсэхгүй гэж үү та

8. Тэнгэртэй төстэй байхыг хичээ
Тэнгэр мэт энгийн
Тэнгэр мэт гайхалтай

9. .Сэтгэл хөдлөл ч бүү илэрхийл
Санаа ч бүү хэл
Тэр уншигчийн ажил

11. Цог нурман дор байх
Нурмыг хутгахаа бүү март

12.Цаг үедээ зохиц
Цагаас гадуур мэт загна,
Үүнд зөрчил үгүй

13. Нэг гарт чинь математик
Нэг гарт чинь ид шид,
Үүнд ч бас зөрчил үгүй.

Дараа нь бод, байсан ч яав гэж"
Шүлэг гэдэг зөрчил болой

14. Математикийн тохиол ч гэж шүлгийг хэлж болно

17. Үг,
Үгэнд л үнэнч бай

18. Хүн төрөлхтний ачааг үүрэхгүй бол,
Өөрийнхөө тухай бүү ярь

19.Шүлэг эртнээс инагш
Тийм ч өөрчлөгдөөгүй
Яг л хүний нүүр шиг
Тийм их төстэй
Тийм их ондоо

20.Өвөрмөц болох гэж бүү чармай
Жирийн л бай
Өвөрмөц байх гэдэг цусанд чинь эсвэл бий, эсвэл үгүй
Чармайлтаар хүрэхийг хүссэн өвөрмөц чанар гээч
Шүлэгчийг харин ч ердийн нэгэн болгож орхидог

22. Ширээнд утга үгүй
Шувуунд утга үгүй
Пирамидэд утга үгүй

23.Мартагдахыг хүс
Ахин чи дурсагдах юм бол
Жинхэнэ амьдрал тэндээс эхэлнэ.

Сабахааттин Күдрэт Аксал Туркийн яруу найргийн дээжис-1 номны 128,129,130-р хуудаснаас

ЭЭ ИЙМ ТУНГАЛАГ АГААРЫГ ХААНААС чи ЦАЦРААЖ

Хүн олны урсгал дундаас
Шаазан ваар хагарах шиг
Чиний нэр сэтгэлд дурсагдаж
Цасан уйван туйвж, туйван уйвсаар
Сормуусанд шингэх үдшээр
Сэтгэл минь амар амгаланд хучигдахад
Санаанд минь өлгөөд орхисон
Нулимс чинь
Зүг чиггүй салхинд
 Ороолтоо хийсгэн нисэж яваа нь
Нүдний үзүүрт тороод л зөрлөө....02.27

 

Ээ ийм тунгалаг агаарыг хаанаас чи цацрааж

Миний эд эс бүхний сүвт уусган шингээгээд байгаа юм бэ?ХАВРАА

Эмрэгдээд л, эрчилээд л, хөврөгдөөд л дуусах цаг хугацааны туршид

Магадгүй яг энэ чигээрээ ариун тунгалгаар оршисоор л байх уу?

Чиний нулимс цурхиран мэгших тунилт чинь хүртэл ариухныг 

Чухамдаа надаас өөр хэдэн яруу найрагч мэдэх вэ?

Цав цагаан сэтгэлт, хав хар хэрээдийн, хүв хүрэн зүрхэнд

Цахилан дүүлэх эрчийг салхиа төөрүүлэн байж чи шингээснүү

Хэлбэр дүрсгүй, өнгө үнэргүй олон аялгууг хаанаас эгшиглүүлж

Хэн нэгний эмзэгшилт хонгилд яагаад гэрлээ унтраан асаан, асаан унтраан тоголдог юм бэ?

Дааж давшгүй зовлон гэгчийг давал гэж бурхан бүтээсэнтэй адил

Дуу шуутайхан ирээд, дуу шуугүйхэн буцдаг нууцаа задлаач 

Чинийл мэдэлд олон ертөнц сэвлэгээ задгайлан сэгсэрч

Чиний л эрхшээлд олон эрс нүдээ аньсагандаа чийгтүүлж

Чинийл чиг зүггүй алслалтанд олон эрвээхэйс төөрөлдөн нисэлдэж 

Чиний л оршин тогтнохуйд оршин буйгаа үл ялгаж ганцаардахдаа 

Хий сэрхүйн дотоод цуурайг ханзрах цасны гисэх амьсгалаас чагнахад

Хаашаа ч юм, магадгүй хүрэхгүй хязгаарлуу хүрэх юм шиг л нисмээр санагддаг шүү

ЭЭ ИЙМ ТУНГАЛАГ АГААРЫГ ХААНААС чи ЦАЦРААЖ 

Тасалгааны таримал цэцэг шиг 

Чамайг би услаад л, тордоод л байтал

Тамирдаж аргаа барж дуусав

Ядаж би байхгүй бол 

Сэтгэлийн чинь хөрсийг хэн онгичиж

Сарны гэрэлд дэлбээ юуг чинь бүүвэйлэх юм бэ?

-Хэлээч

Дуугаа аяд

-Дусал ч ус дусаахгүй дээ?
 

Харж л байя

-Нээрээ юу?

Хажууд чинь үхсээр л байхад уу?

-Чаднаа амлая

Амлаад чи юунд ч хүрэхгүй шүү дээ

-Чи үхсэн цагт л би амьдрах юм чинь 

Буруул бодож байна даа 

-Юуг?

Бусдын өмнөөс зовниж байж л чи амьдарна 

Мөнхөд шалба нормоор хүслээ

 

Эхлэл нь төгсгөлөөсөө илүү сонирхолтой санагдах 

Эмзэг агаад туяхан хөх бороон дуслууд 

Энхрийлэл эгдүүцлийн хоорондох нарийн зөрлөгийг чагнаж 

Энэ тэнгэрээс их удаан асгарна 

Түүртэлгүй цохилох цагийн зүүний 

Богино хэмжээнд багтах уртхан эргэлтэнд 

Тойрох хэмнэл нь ямархан орон зайд уусаж 

Болортох дуслууд нь өнгө өнгийн гэрэлтэй газардах бол гэж 

Мөч бүрээс нь хагарах чимээг чагнаж зогсовол 

Мөнхөд шалба нормоор хүслээ өрөвдөнө.

Зүрхнээ дуслах нулимс юмуу

Ийм л уйтгартай, гунигтай үдшүүдийг
Идэрхэн зүрхэндээ өлгийдөөд сайн сайхны тухай л бодоё
Хэн нэгний цэцэрхсэн яриаг ч үл сонсон
Хэрхэн ертөнцийг гэрэл гэгээтэй төсөөлхөө л бодоё

Учир явдлыг тунгаалаа ч
Угтаа амьдрал нүдээ аниад буцаагаад нээхийн шалтгаан юм бол
Уйтгарлахгүйгээр тэнгэрийг ширтэж
Урсах нулимсаа л хатамжлая

Хэнч шивнэлдэхгүй болтол
Хэсэгтээ амар тайвныг мэдэртлээ
Хээр хөдөөд гандсан утасны мод шиг цуурч
Хэзээ нэгэн цагт түлээний мод болхоо мэдэрч
Хээв нэг эвшээлгэе
Тэгээд сэтгэлээ дэрэлхийн төдийд гэрэлтэх
Зүүдний цагаан шувуудыг алганаасаа нисгэж
Тэнгэрийг эвхэж нэг, тэвэрч нэг дэвэх чимээнд нь
Зуны цас хаялахыг чагная 

Зун

Үзэгдэлт шинж чанаргүй
Хий хоосноос
Чиний явсан зүгийг ширтэж
Агаар дээр хагаран бутрах
Борооны дуслыг алгандаа атгаж
Сарны зүүрмэглэх зүүдийг
Санаандгүйгээр цочоож зогсохдоо
Шужигнан бутрах цасны хэлбэрээс
Долоон өнгийн солонго
Үсний чинь сүлжээсийг задлахыг
Өдрийн тэнгэрт гялтайх
Түм буман оддын ичингүйрлээс
Сураглаж тайтгараад
Бүдчих харцны чинь
Аньсагыг сөхөж, шатаж үл дуусах
Цаг хугацааны цогцосыг атгасан
Алганаасаа дэлгэн орон зайн хамаарлаас
Гэрэл тасдаж нисхэд
Зун дуусна..............

ШИНЭ-ҮНЭР анталогийн 92-р хуудас Яруу найрагч Доржнямбуугийн Эрдэнзулайд

Үдшийн тэнгэрийг зүсэж

    
Үдшийн тэнгэрийг зүсэж хараацай нисэх адил
Үзэсгэлэнт нэгэн охиноос болж зүрхээ ч цохилж буйг мэдхээ байх нь
Гомдмоор юмаа, амьдрал гэдэг сэтгэл сэмлээд
Гүн их найдлага хүлээлгээд ч бодол ээдрүүлээд
Яг үнэнийг хэлхэд
Үхчихмээр л санагдах юм
Үхэж чадахгүй ч амьдрах гээд л аргаа барах юм
Яруу найраг аа, яагаад чи ухаажхын тэнхэлийг санаанд минь шингээж
Хэнгэрэг сонорт минь үргэлж хонх дэлдээд байдаг юм бэ?
Хамаг залуу насыг минь цочироож ханах болоогүй юу?
Эрвээхэй нэгэн зунаар гоёмсог дэлбээгээ задалж
Хавь орчиноо гэрэл түгээх адил
Эмнэгшин гунихын үүтгэлээ ертөнцөд цацчихаад
Агаараас ёслол төгөлдрөөр газардахдаа, хэнээс ч өр авлагагүй хагацдаг биз дээ
Тэрэн шиг, түүн шиг
 Тийм гэгээн тунгалгаар эд эс бүхэнд минь шингэсэн өөрийнхөө үнэрийг
Зовхиндоо эвхэж боогоод надаас яваад өгөөчдээ гуйж байна
Зул хонгор салхи шиг, цахилан цахилан
өндөрлүү ӨНДРӨӨС өндөрлүү хад асга дамжин дүүлээчдээ

Чамайг л бодон инээмсэглэх юм

 

 Үсэрчихмээр л, жигүүрээ дэлгээд агаарт жингүйдмээр санагдах авч
Санаан дотор минь нулимс чинь асгарсаар үзэгдхийм
Үнэгчлээд өвөр дээр  зүүрмэглэх хичнээн нялхамсаг билээ
Сэтгэл урмаар, хөндүүр гунигтай ч басхүү санаа алдхын эмзэглэлтэй
Чамайгаа би хайралсаар л явдаг шүү
Чи минь мэддэг юмуу, үгүй юмуу хэн мэдлээ
Яг өдийд л хөлийнхөө чимээгээр газрын тоосыг гижигддэгсэн
Яруу найраг шиг шид увидас тэнгэрт цацагддагсан
Сормуус чинь цас эсгэж дэрэвхэд

Цочисондоо хаврын модод нахиагаа тасддаг байхдаа
Сэвэлзэх эр хонгор салхин энгэр заамруу чинь шургалах гэж
Зүрхэлж  ойртолгүй өөрөө өөртөө амьсгалаа эвхэхдээ
Зүүдийг тань чагнаж чаддаг болуу яадаг бол
Зүр буга мэт намрын ойд хичнээн удаан урамдах вэ? хэлээч
Гол урсгалдаа тоорогтон дотогш цөмөрдөг шиг
Гэнэ гэнэхэн инээдийг чинь санах юм
Гал дүрэлзэн цоролзоод илчээ үнсэндээ ботилох шиг
Гансрахдаа хүртэл дасчихаад чамайг л бодон инээмсэглэх юм

Уйлж чадаагүй ээ....

Уусган буй харцанд чинь
 Гүндээ живүүлчихээд, жишэмч үгүйгээр зуларсан
   Улиран одогч жил саруудад чинь
      Гэрэвшилгүй одохдоо нэхэл дагал бололгүй газарт шингэсэн
         Тийм тод, тийм дулаан нулимснаас
            Тэвчихдээ залгисан үгс минь асгарсныг

              Тэнгэр ч амьсгалаа эвхэж сонссон гэдгийг
           Тэр амьсгаа нь тэмдэглэийн дэвтэрт минь цас болон хайлсныг
         Гүн гуниглангуйгаар бодоод бодоод олооогүй гэж хэлснээс чинь хойш
      Уртаар, уртаас уртаар санаа алдахдаа яавч үхэж чадахгүй юм гэж үү?  гэж өөрөөсөө асуун
   Гэрийнхээ хаалганы хяхатнах чимээг чагнан налж зогсохдоо, хичээгээд ч
Уйлж чадаагүй ээ, "УЙЛЖ" уйлжил чадаагүй ээ........

    

Зогсохсон

 

 Догдлол минь чам дээр тунарч
Тунарсан долгиондоо өөрөө ч мэдэлгүй хөвнө
Дахиад ийм л агшныг мэдрэхгүйгээр
Тамын өрөөний хаалгыг хүчтэйхэн тогшихсон

Хайр минь чам дээр гэрэлтэж
Гэрэлтсэн цацрагтаа өөрөө ч мэдэлгүй жаргана
Хэзээд ийм л агшныг мэдрэхгүйгээр
Гэрийнхээ үүдний хаалгыг аяархан хаахсан

Дурсамж минь чам дээр хөглөрч
Хөглөрсөн аялгуундаа өөрөө ч мэдэлгүй нойрсоно
Дандаа ийм л агшныг мэдрэхгүйгээр
Хаалга бүрийн бариулаас атгаж зогсохсон

 2011.10.26

Гялбасхийтэл улаан оч дүрэлзүүлж

Энэ биеэрээ би цас болно
Их үс гэзэг шигээ цас болно

Яруу найрагч Данзангийн Нямсүрэнгийн гэр

Элэгдэж илж хоцрох бүхний
Эхлэл хийгээд төгсгөлийг үзэх гэж
Эрээнцавын буйд нэгэн өртөөрүү
Эхнээсээ л очих хүсэлтэй байвч чадахгүй байна

Уг нь намар очивол сайхандаа гэж бодсон ч
Уртын урт үстэй бүсгүйн үсийг гижигдэгч
Хахирган ч юм шиг, халуун дотнохон салхитай
Хаврын хөх униар сэтгэлийн анир үргээгээд байна

Ингэсээр байтал зун болж
Идэр жавхаалаг охидын шилбэ гялалзаж
Зүрхний цохиолт сонсогдохоо байж
Зүгээр ч нэг амьдарч чадахгүй гэх нь байна

Гэвч очино гэсэн зорилго минь унтраагүй болхоор
Эх үс гэзгийг дарж хаялсан цастай үдшээр
Эрээнцавын өртөөн дээр
Гялбасхийтэл улаан оч дүрэлзүүлж, цэнхэр манан ууршуулсаар буумаар байна

12.04.21

Энэ цамнаад байгаа?

Зүрхнээс минь 
Энэ цамнаад байгаа аймшигт үүлс 
Эрээн бараан хоосон хий огторгуй 
Зэрэгцэж юунд дагана вэ?

Тэртээд, аниргүйд бурхад юуг шивнэлдэж
Дэмийртлээ, солиортлоо энэ амьдралыг бүтээж
Тэнгэр хэмээгч ертөнцийн цаад төгсгөлөөс ширтэхдээ
Дув дуугүй нүдээр харан шоолно вэ?

Ээ, яагаад ийм тунгалаг мандлаас 
Цас, бороо зэрэг шивэрдэг атлаа
Эхлэл ч үгүй, төгсгөл ч үгүйгээр оршиж
Цацрагт нарыг өдөр бүхэн мандуулна вэ?

Зүрх сэтгэлийн минь
Ирмэг гэгээн хэц дээрээс чи 
Инээмсэглэж гулгаад л 

Эгээ л нялх хүүхдийн зулайнаас 
Нар төөнөх мэтээр гэрэл цацрааж 
Навчисын судалд бороо болон тогтоод л 

Ууршин замхарч аль нэгтээ рүү шингэхгүйгээр 
Ухаан санааны минь дотор нулимсаа арчихдаа
Саранд үүрээ зассан шувуудыг шоолоод л 

Яагаад? гэж асуухгүй гэдгийг минь мэдсэн юм шиг 
Юунд одоо хүртэл хариу үл дуугарна вэ?
Юу ч үгүй, хоосорчихсон сэтгэлийнхээ хундагыг дүүргэмээр л 

Одоо байгаа цаг хугацаа хангалтгүй юм гэж үү?
Оддын тоосонцорт нэвчиж нэвчиж олсон ганц шад минь
Үхүүлж байж л санаа чинь амрах байхдаа тиймүү ?

                                                                                                     

Чамдаа уусан алдрах

Цаг хугацааны жингийн туухай дээр

Цастай хөндийг туулсаар

Чихрах чимээнд нь амьд гэдгээ мэдрэн алхаж байна

Орчин тойронд минь үзэгдэх бүхэн

Өөр өөрийн гэсэн амьсгаатай болхыг

Өө тэгээд бодхын зуурт минь тэд ичэхийг

Ойлгож ядан тээнэгэлзэхдээ инээмсэглээд л алхаж байна

Ер нь ч тэгээд амьдрах нас богинохон гэж ярих ч

Үзэх юм их бий гэдэгт, чамд итгэдэг итгэлээрээ итгэж

Ертөнцийн төгсгөлийг үзэх гэсэн үндэслэлдээ эрдэж

Үхэн үхэтлээ үхнэ гэдгээ ухаарч алхаж байна

Замд таарсан хот тосгодын нохдын борголт шиг

Тэр борголтуудаас тэвдэж сандарсан айдастайгаа

Тэгээд дараа нь нэг их гүнзгий тайвширсан шигээ

Залуу насаараа гайхуулж алхаж байна

Тэнгэрийн хэсэг цагаан үүл хаашаа нүүхнүү гэж ажиглаж

Тэнгисийн гүнд эвшээх халимны зүүдэнд юу тодрохыг үзэхсэн гэх

Миний багын төрхтэй дэндүү адилхан санагдах

Манайд хоноод яваач гэсэн жаалын хайранд уяарч алхаж байна

Жиндүү өвлийн хацар хайрах шуургыг сөрж

Жинхэнэ хүйтэн энэ бишээ гэж тэмүүлэх

Дотор хүнтэйгээ тэрсэлдэн маргалдаж

Дорнын нэгэн үдшийн байгалийг биширч алхаж байна

Жигд хэмнэлээр хаялах борооны ширхэгт

Зүүд зөн биелэл хоёр минь нуугдаж буй хэмээн сэтгэж

Зүс төгөлдөр намрын улаахан навч голын торгон урсгал эсгэчсээр хөвхийг

Жирийн л нэгэн үйл явц хэмээн бодотлоо алхаж байна

Зөрөн өнгөрөх бүхэн сайн сайхны цогцолдоонд төрсөн гэж

Зөндөө олон харгуйн цаана тэгш цагаахан тал зурайхад

Хүмүүний амьдрал угтаа эгээрэл сэхээрэл хоёрын дундахь

Хүрч үзээгүй гэгээрэл болхыг, нүдээ аниад нээхийн төдийдөө л алхахгүйгээр мэдэрч

           

АЛХАЖ БАЙНА                                                                                                                    

While my guitar gently weeps

Чимээгүйг цочоосон инээд, тамхиа татаж буй төрх чинь 
            яг л АННА АХМАТОВАГИЙН хөрөг зураг дахь гунигт нүдийг санагдуулна 
                                          
                                                                                                         ЛИСАД-зориулав
                                                             

Сар гаруй хугацаанд чи их тайгад
Талх барьж, аяга угааж, усанд явж
Салхинд дохилзох моддын мөчрийг ажин
Тэмдэглэлийн дэвтэрдээ харсан бүгдээ зуржээ

Эндээс маргааш явна гэдэгт чинь
Ээнэгшиж чамд дассан нохой хүртэл мэдсэн юм шиг
Хэнгэнэтэл санаа алдаж
Хурууны чинь өндгөөр дарагдах гитар хөгжмийн аялгууг чагнана

Чамд хэцүү байгааг, өглөөхөн орноосоо өндийхдөө
Энд үүрд баймаар байна гэж хэлсэн
Эмзэнги чичрэнгэ дуу хоолойноос сонсоод
Чухамдаа миний ч сэтгэл уймарсан

Гэвч амьдрал дэндүү урт шүү дээ
Лиса минь
Гэртээ хариад тэмдэглэлийн дэвтэрээ дэлгээд үзээрэй
Лааны бүүдгэр гэрэлд бичсэн миний мөрүүд шиг урт зурайна

Одоо харин бүү гунихардаа
Орчлонд маргааш гэдэг өдөр ирхэд
Чи уйлна
Чангахан тэврээд аргадахаа эргэцүүлэн би нууцаар уйлж сууна

 12.08.22 Хөвсгөл аймаг Цагааннуур сум Монгол улсын хойд захын хил Монгол шарын даваа

Миний мэдэх "Хуучин Хүүхэлдэйнүүд"-ийн тухай хэний ч уншаагүй шинэ үгүүүллэгүүд

 
 Дөнгөж сая Д.Дашмөнхийнхөө номыг их дэлгүүрийн урд уулзан байж гардан авлаа. "Хүрээ хөвгүүд"-ийн хүчирхэг хэмнэл нэгэн шинэ алхаагаар урагшлав. Хэдийгээр энэ номны "режаактор" байсан боловч дахиад л эхнээс уншиж сууна. Хэрэв би сэрүүн зүүдлээгүй бол сэрж мартаагүй бол энэ үгүүллэгүүдийн ихэнхийг найз минь ХХ зуун

ы төгсгөл үед бичсэн юм. Тэр үед хэн ч /одоо ч ялгаагүй / ийм чөлөөт үгүүллэгүүдийг бичээгүй юмдаг. Энд л энэ номын гайхамшигтай үнэ цэнэ оршиж байгаа юм. Бид тэр цагт ямар шинэ, ямар эрэлхийлэгч, ямар бие биендээ нөлөөлөгч, ямар эгдүүтэй, ямар зэвүүн "бацаанууд" байсны минь гэрч болж энэ ном хэвлэгдэн гарлаа. Би уужраад л сууж байна. 1990 ээд оны яруу найргаас өөр гялтайх юмгүй утга зохиолын ядмаг өв хүүрнэл зохиолын нэгэн сонирхолтой бүтээлээр хуудас нэмлээ. "Хөлийн чимээн"-ээс эхлээд ар нуруугаар минь өөрийн эрхгүй айдас гулсуулсан "Машины арын суудал дээр" хүртэл энэ 12 үгүүллэг Монголын орчин үеийн хүүрнэл зохиолын намтарт дурайтал бичигдэнэ гэдэгт эргэлзэх сэтгэл л лав надад үгүй. Анхлан би энэ номын бүтээгчээс адал явдалт, уран зөгнөлт уран зохиолын талаар олон цагийн лекц сонсоод тархи толгойд минь нэг гэрэл гийж, үрчлээс нэмэгдэж асан тэртээ 1988 оныг халуухнаар дурсаж, одоо ч амнаас нь тасралтгүй "Калашников" автомат мэт шүршин гарах үгсийг шимтэн сонсдогийн хувьд"Үхлийн тууриуд", "Харь гарагийн өгүүллэгүүд" зэрэг өмнөх номнуудын өлийтлөө уншдагийн хувьд, Рей Бредберийн "П гэж пуужин " номыг нь гуйж аваад эргүүлж өгөөгүй нүгэлтэйнхээ хувьд Дашдоржийн Дашмөнх бол зөвхөн "Хүрээ Хөвгүүд"-ийн төдийгүй энэ цагийн гэгээтэй сэхээтний нэг гэдгийг бардам хэлэх байна.
Магтаал чи хүндээ хөнгөдөх цаг ирдэг гэдгийг бүү мартаарай. Тэр цагт эрэмбэ, дэг журам, худлаа ёс зүй хайсан энэ цагийн хамгийн эрэмбэтэй нь хамгийн дэг журамтай нь, хамгийн ёс зүйтэй утга зохиолын "Хүрээ хөвгүүд" хамтлаг байсныг олон гэгээтэй залуус гэрчлэх болно. Хуучин хүүхэлдэйнүүд бидний амьдрал ямар их ухаарал авчирсан гээч. Одоо тэдэндээ гүнээ талархмаар санагдана. Тэр л "хүүхэлдэйнүүд" Д.Энхболдбаатарын жүжгүүдийн чөлөөт эргэлтүүд дундуур, Г.Ням-Очирын гүн эргэцүүлэл, монгол мэт ухаарал дундуур, Г.Батнасангийн нэн энэрэнгүй сэтгэл, этгээд шимшрэхүй дундуур, молхи толхи миний модон шүлэглэл дундуур "сүүтэгнэж" байдаг ч бид Д.Галбаатар багшийн бичсэнээр " Хүрээ хөвгүүд цөм сайн яваа". Учир нь бид анхнаасаа хэнд ч муугүй санаагүй, эртний латин үгээр бол "сайн хүнд хэн ч муу юм санадаггүй" учраас дахиад л Д.Галбаатар багшийн бичсэнээр"... байр сууриа хэдийнээ бэхжүүлж, нэр хүнд олжээ".
Багадаа бидний бишгүй сонсож байсан "хар гартын түүх", "Хүүхэлдэй дув дуугай" нэртэй үгүүллэг болчихно гэж санасангүй. Мөн багадаа бишгүй л сонсож байсан "гэлэн муур хоёрын түүх", "Сохор муурын гай түйтгэр" гэдэг үгүүлэг болчихно гэж санасангүй. Тэрбайтугай энэ бүхнийг Д.Дашмөнх маань үгүүллэг болгоно гэж бүүр санасангүй. Гол тэр бүгдийн сонссон" түүх"-ийг хэний ч уншаагүй үгүүлэг болгосон нь олзуурхмаар. Учир нь Багшийн дээдийн урдаас варений шил цуйван аваад хувааж идэж суухдаа ч Дашдорж ахыг Далан Давхарын энгэрт мөнхрүүлчихээд лоом жоотуу үүрээд харь цасан дундуур харьж явах замдаа ч алс хол хүний нутаг руу мордоход нь араас нь хараад цонхон дээрээ зогсож байхдаа би Дашмөнхийг хэзээ нэгэн цагт ийм ном бүтээнэ гэдэгт нь итгэж байснаа сая л ойлголоо.

  Нам төрийн удирдлагууд гардаг асан Яргайтын зуслангийн энэ хүү "Ундааы бөглөө онгойлгож өгөөч"гэх халуухан дурсамжит, хачин сэтгэмжит үгүүллэг бичихээс өөр яах билээ. Би ч уншиж сухдаа тэртээ 80-аад оны зуслан дэнжид өнгөрүүлсэн хүүхэд насаа санаад сэтгэл минь сэмэрч суулаа. Тийм нэг биоплазм орон зай нь соронзон талбай хүрээгээ тэлж хамаг биеэр минь халуун энерги нар зөв эргэлдэж, хажууд минь тэр нэгэн мөрөөдөлт "дүр" минь зогсоод "ундааг минь онгойлгож өгөөч" хэмээн гуйх шиг санагдаж байв. Хөөсөрч онгойх ундааны тухай дурсамжит" үгүүлэмж" дотор "борооны дуслууд яагаад агаарт мөр үлдээдэггүй юм бэ?.." гэсэн "яруу найраглаг" мөрүүд гялсхийж дотрыг ээдрээдүүлж орхино. "Зэрлэг нохой" хийгээд "Төрх" тэргүүтэн үгүүллэгүүдээс 1990-ээд оны магадгүй миний хамгийн олон удаа харсан, магадгүй хамгийн сайн таньдаг нэгэн залуугийн дүр босож ирнэ. Бүх юм танил дотно, бүх юм мэддэг байх ч огт мэддэггүй зүйлс энэ үгүүллэгүүдээр дүүрэн байна. Ги де Мопассаны нэгэн туурьд "өө, ром дарс" гэдэг шиг Д.Дашмөнхийн цөөнгүй үгүүлэгүүдийн тэртээ цагийн "өө уншсан юм" гэх анхны уншигч байсан ч он улирсан ч огт хуучраагүй харин ч улам шинэлэг мэт байгаа нь хачирхмаар.
Орчин цагийн нийгэм ямар болсон бэ? Тэртусмаа Д.Дашмөнхийн амьдарч буй асар их хурд, асар их үймээн шуугиант "америк" нийгэмд хүн-машин мэт болжээ. Би ч одоо өөрийгөө хүн-хүн байгаа гэдэгтээ эргэлздэг. Хүнийсэл дотор амьдарч буй зохиолчийн гарын үзүүр, тархины "матрици" дотроос "Хатуу" дайны "хатуу” үгүүллэг төрж гарах нь тодорхой. Би айж байна. Тэр ч бас айж байна. Тиймээс л "хүүхэлдэйнүүд дув дуугай" байна."
Мартсанаас манай хүүрнэл зохиол С.Эрдэнэ гуайн ШБОС-д хэтэрхий автаад уянга үгүй бол үгүүллэг биш гэдэг аймаар хэвшсэн хайрцаганд орчихсон юм. Тэр хайрцаганд багтахааргүй бол юу ч биш гэдэг үзэл одоо ч хэвээр. Тэгвэл үзлийн эсрэг үзлээ барьж" бид шинэ юм биш ч хуучин байхыг үл хүснэ" хэмээх зоригт тунхагт минь Д.Дашмөнхийн энэ 12 үгүүллэгийг хамруулж үзвээс зохино. Энэ бас зөвхөн миний бодол гэдгийг олон ойлгоно биз.
Намрын униар дундуур Д.Дашмөнх бид хоёр "Цонжин болдог" чиглээд давхиж явлаа. Арын суудал дээр сайн дүү Сайнжаргалын Начин аппаратаа бариад суужээ. Момо / энэ өчүүхэн миний өхөөр нэр / би үгүүллэгийн ном гаргана, аа. Би тэсэн ядан хүлээнэ./ хөхрөлдсөн байх,аа / Түүнээс хойш яг 356 хоног өнгөржээ. Үнэхээр тэр хэлсэндээ хүрдэг эрийн ёсоор номоо гаргаж намрын униар дунд би номынх нь эхийг уншаад Зүүн салааны зүрхэн дээр сууж байнам. Амьдралын сайхан нь юундаа байдгийг би сайн мэдэхгүй ч амьдрал сайхан гэдгийг мэднэ. Сайхан ном унших, тэртусмаа сайн нөхрийнхөө сайн номыг унших энэ амьдралын олон сайхан зүйлсийн ердөө нэг нь билээ.
Гитарын тасарсан утас шиг үгүүллэг Д.Дашмөнхөд нэг бий. Түүнийг нь "Уран зураг" гэдэг юм. Зураад зураад эцэст нь үгүй хичихнэ. Акутагавагийн "Тамын тарчлаан" шиг. Яагаад ч юм бэ? Эн хоёр үгүүллэг санаандгүй адилхан болсон санагддаг юм. Юутай ч Рюнэскэ түүнд ямар нэг хэмжээгээр нөлөөлсөнийг би ойлгов. Даниел Хармс ч ялгаагүй. Бүүр Стивонсоны нэг шидэт үгүүллэгийн амьсгал ч түүний нэг үгүүллэгээс үнэртэнэ. Орхон Памукийн "Би улаан"-аас ч илүү "новширсон" мэт санагдах " Дусал цус", Вьетнам домог, бөөгийн тойрог, Америк ахуй энэ бүхэн үнэхээр сэтгэлгээний хязгаарлагдмал бус байдлыг, тийм байхаас аргагүй нөлөөлт чанаруудыг бидэнд илтгэнэ. Үүгээрээ өнөө цагийн зохиолчийн багтаамж сайтай дүрслэлүүд, илэрхийлэх арга, уран сэтгэмж бүхий оюуны цар хүрээг тодорхойлоход тун бэрх байгаа юм. Магадгүй "шумуулын тухай" Вьетнам /ер нь дорно дахиных байх, аа/ домгоос "Лус савдагтай учрах цагаар" нэртэй монгол домгийн сэтгэлгээт үгүүллэг хүртэл Д.Дашмөнхийн татсан "зураасанд" та бүхэн хэд хэдэн удаа тээглэж унана гэдэгт би итгэлтэй байна. Тээглэж унахдаа тэнгэрийг бодож "хараал" битгий хэлээрэй. Бас дээр нь ад+аархал буюу адгийн муу хар үгсээр амаа дүүргээрэй. Хүрээ хөвгүүдийн хүчирхэг хэмнэл, хүчирхэг алхааг хүлээн зөвшөөрөх цаг хаалган дээр чинь иржээ. Д.Дашмөнхийн нэгэн үгүүллэгийн төгсгөл үгүүлбэр шиг” ...хаалга угз татан нээнэ” биз.
ХҮРЭЭ ХӨВГҮҮДИЙН НЭГ ГАРЦААГҮЙ ПҮРЭВХҮҮГИЙН БАТХУЯГ 

 2012-10-04

Гэмшичхэж чадахгүй алхсаар,амьсгалах агаараасаа цочин чи бидэн зүүрмэглэсээр л байна

 ×àìä õýíèé ÷ èëýðõèéëæ ÷àäàõã¿é åðòºíö îðøäîã ãýäãèéã õàà íýãõýí óóëçàæ òàìõèëàõäàà, ýñ áºãººñ ãóäàìæààð õàìò àëõàõäàà, þó ÷ áîäîëã¿éãýýð íýã ë ìýäõýä óóëçñàí áàéäàã øèãýý, òýð óóëçàëòàà ¸ñ þì øèã õî¸óë ó÷èðã¿é èõýýð èíýýäýýð ÷èìýãëäýãòýý îäîî ÷ áàÿðëàæ ÿâäàã. Õàìãèéí ñ¿¿ëä áîðîîòîé ãóäàìæààð õàéðòàé õ¿íòýéãýý çàì õºíäëºí ãàð÷ ÿâñàí ÷èíü ñýòãýëä äîòõîí ñàíàãäàíà. Ãýâ÷ àìüäðàë ÷è áèä õî¸ðûí ÿðèëöäàã øèã òèéì ÷ àðèóõàí áóñàà. Òýðèéã ÷è ÷ ìýäíý áè ÷ ìýäíý. Ãýõäýý òóóëààä, òóó÷ààä ãàðàõ çîðèã õýí õýíä ìèíü áàéíà.

   
Цайрах үүлс ямархан гоёоор шуугдаж
Нуга хөндийн дундах тоост зэрэглээг сарниан
Цавцайж үл харагдах биетгүй мананд
Навчисын хэвлийг илбэн таалахдаа
Хэрхэн зүүдний хаалганд нулимсаа арчихдаа мэгших юм бэ?
Бурхан минь хэлж туслаач? Чи хэрэв байдаг бол
Бусдад зориулж хэлдэггүй үгэн дэхь цор ганц үнэний дууч юм бол
Ядаж дуугай дүнсийх уулсын дотор далай багтахдаа
Яалтчгүй өндөрт дүүлсэн шувуудын нулимсанд ариуссан шивнээг
Яг миний зүрхэнд тоглохдоо инээмсэглэлээрээ юунд гижигдэж суусныг......

Амьдрал заримдаа хуурамч санагдатлаа чиний оршихуйд төөрсөн байж болноо
Гэхдээ хэн нэгэн хэн нэгнээ хуурах шиг адармаатай төгс хариултгүй энэ л төөрөгдөлт ахуйд
Гавлуулсан ч өөртөө олс зэхэж таазнаасаа дүүжлэгдэх
Агуу эрэмгий сул аниргүйхэн хүсэл, хаа нэгтэй нуугдчихаад гарч ирэлгүй зовнихтой адил
Гэмшичхэж чадахгүй алхсаар,амьсгалах агаараасаа цочин чи бидэн зүүрмэглэсээр л байна

\Ã.àí-Î÷èðûí Ñàðàíáîëîðò\

Тэнгэр хурмаст хэрэн нисэлдэх цахлайн дуунаар

ЧэҮ Дунху

Корё их сургуулийн профессор
Корё их сургуулийн ахисан түвшний сургалт хариуцсан захирал
Яруу найрагт ээлтэй Утга зохиолын холбооны тэргүүн
Утга зохиолын шүүмжлэгчидийн холбооны дэд тэргүүн
Яруу найрагчдын холдбооны дэд дарга

1948-онд БНСУ-ын Кёнги аймгийн Сүвоны хотод төрсөн. Солонгосын гурван тэргүүлэх сургуулийн нэг болох Корё их сургуулийн Үндэсний хэл, утга зохиолын ангийг төгссөн. Тус сургуульдаа Солонгосын орчин үеийн утга зохиолоор докторын зэрэг хамгаалсан. Тэрбээр АНУ-ын Аива, Укла их сургууль, Японы Васеда их сургуульд тус тус зочин болон судлаач багшаар уригдан ажиллаж байсан. Голчлон өрнө дорнын яруу найргийн харьцуулсан судалгаа хийсээр ирсэн.

                                                              Галт торгон цох 

Газрын хөрс цахиур чулуун элгэнд нам гүмхэн нойрсож байсан эрдэнэ минь
Хөх цэнхэр хайрын оч зүрхэнд хаялчихаад
Гал руу цахилж одох гэрэлт хайр минь ээ....

Түнэр харанхуйн тэртээгээс унах улаан шаргал лавт солир
Тэнгэрийг зүсэн өөр ертөнцийн үүдийг нээлээ ч
Өнө эртний үеэс газрын хөрсөнд үндсээ хаван дүнсийх
Өнгө ялдамхан хайр минь ээ....

Солир солирынхоо гэрэлт сүүлийг хэрж
Аянга цахилуулан цахилгаан цахих шөнө
Сая, түмэн жил ч атугай тэнгэрийн заадсыг сүлж нисэн
Аяа чиний царайг л хармаар байна...


Гайхамшигт амьдарлын гал дөлийг
Гэрэлт зүрхэнд минь асааж өгөөч
Галт торгон цохны ягаан цэнхэр туяат
Хайр минь ээ....

                                                          Хөгшин ба далайн хаяа


Хөлийн өлмий шүргэн буцах далайн хөвөөгөөр
Харуй бүрий зэвэргэн үүрээр нохойгоо хөтлөн алхах хөгшний
Бөгтөр хар сүүдэр нь
Эзнээ дагуулан яваа
Үнэнч боол мэт дөлгөөхөн

Хойд насандаа эд
Нохой нь эзэн, эзэн нь нохой болоод
Нэг нэгнийхээ сүүдрийг хөтлөөд
Хорвоог туулах болно, тэртээх далайд

Үүрийн гэгээг урсган авчрах давалгаа
Далайн хөвөөг босоо ятганы утас мэт
Уянгалуулан хэдэнтээ татлаад алсын алсад
Түнэр харанхуйг үдээд явуулчихлаа

Тэнгэр хурмаст хэрэн нисэлдэх цахлайн дуунаар
Томжиргүйхэн нохойтой тоглон наадах балчир хүүхдүүд ч
Он жилүүдийн элсэн цагийн эргэлтэнд
Огтоос ялгаагүйгээр хэзээ нэгэн цагт харуй бүрийгээр
 Хөлийн өлмий шүргэн буцах далайн хөвөөгөөр
Бөгтөр хар сүүдэр адил
Нарыг хөтлөн явах хөгшин болох болно

                                                                  Цагаан давс


Сүрлэг элсэн уулсад сум мэт шурган орохуйд
Сүүдэртэй бүхэн сүйрч
Сүнсгүй цагаан шороо болном

Элэр балрын тэнгис далай нь
 Эдүгээ цагт дүрсээ хувирган сайр болсон юм
Би түүний гүн ёроолд суугаад
Бүх ертөнцийн нарыг нуруундаа үүрэн жаргуулнам

Гүндээ тулсан давсан далай
Гүйцэд бэхэжсэн хөрсөнд хэлбэрээ хадгална
Гүймэг салхины сэвшээ, чулуужин хатсан загас
Гүн бодлыг эрхгүй төрүүлнэм

Өр өвтгөм гуниг тээн шингэх нарны туяаг сүвлэн
Өөдөө, тэнгэр рүү суналзан ургах зэгсний
Өнөд үл мартагдах төрхийг төгсгөх мэтээр
                              зургийг нь дарж орхином 

ХҮЛЭЭЛТ

Гадаа түлээн дээр гарч зогсоод

Галт тэрэгний дохиог хэн нэгэн хүлээх шиг

Эргэн тойрон чимээ алдран дүнсийнэ

Хуучин буудлын тэртээгээс өвгөн хүн "нэг юм" үүрэн бэдрэхэд

Хувь заяаны тухай эрээн батгана дуулан дүнгэнэж 

Худгийн тийш ус олж уухаар ниснэ 

Энэ гацааг би түүний нэрийг анх сонссон "Б" үсгээр тэмдэглэж

Энгэрийн дэвтэр шиг хуучин санах ойдоо хадгалсан 

Эргэж хайгаад түүнийгээ олж, хязгааргүй өөртөө баярласан...

Усны сав хангир жингэр дуугарч 

Хүүхнүүдийн гарт шувуу шиг зүүгдэж

Нурж унасан улаан байшингийн туурь 

Согтуу эрийн зүүд шиг үзэгдсэн энэ гацаанд 

Номын хуудас салхинд эргэх шиг 

Ганцхан агшин гэж байх юм

Ноднин намрын цас, чиний минь инээмсэглэл хоёр ижилхэн 

Эргэн дурссаар л суув шүү би 

Чихэнд ертөнцийн чимээ

Ер бусын хэмээр дуулдан дүнгэнэж 

Чиний сэтгэлийг олж үзсэн тэр байшингийн довжоон дээр сууж

                                                  Дөрвөн цаг ирж буцахыг үзмээр

                                                                                Дөрвөн цагийн мемори номны 9-р тал
                                                                                   Яруу найрагч Лхагвасүрэнгийн Моломжамц                                                                           

ДУУЛАЛ

 

Чангахан гишгэчихвэл нурчихаж мэдэх 

Зүрхний чинь шатаар өгсөхдөө

Чимээ ч үл гаргаж цочоохгүй гэсэндээ

Зөөлөн зөөлөн алхалсаар, өлмий дээрээ дэгдэж

Тэнгэрт хуруугаа хүргэхэд, хаялах борооны дуслаас 

Цас яаж будардагыг чагнах гэж 

Цамцны минь заханд наалдсан чиний үсний үзүүрээр 

Тэмдэгт нэгэн одны зүүдийг томъёолоод найтаахад

Сэтгэл эсгэчсэн инээд чинь бодлын гүнд тунарч

Чичирхийлсэн чичрэгт долгион үүсгэхдээ

Санаанд үргэлж өлгөөтэй явдаг тарнийн үгсээр

Чамайг үргэлж адислахад 

Тэр шидэт шившлэгийн аялгуугаар 

Улам гоо төгөлдрөөр он цаг хөвөрч

Тунгалаг үдшийн гэрэлт сарнаа

Урд үзээгүй мөрүүдийг нүднээ тусгана

12.05.04

Чи санадаг уу?

 

Яг хэзээнээс найз нөхөд болсноо он сар өдөр судартай нь мэдэдгүй ч нөхөрлөсөн хугацаан дахь эхний жил хоёул уулздаг ганцхан шугамтай л байлаа. Тэр нь гайт өнөөх бие сэтгэлд минь намрын сул хонгор салхи шиг сэвэлзэж, хялганы толгой шиг бодлыг минь бөхөлзүүлэх яруу найраг гэгч шийтгэл ч гэх юмуу оноолт хувь төөрөг заяа гэгч юмуу, эсүүл Девид Хэрбиерт Лауренсийн хэлснээр "Уран зохиол гэдэг бол нөр их хөдөлмөр... Түүнийг бичнэ гэдэг урхинд орсонтой л адилхан зүйл. Энэ бол гүнээ шившигдсэн хараал л гэсэн үг..." тэр хараалд нь аль аль нь нэвт шувт орчихсонтой холбоотой ч юмуу МУБИС-ын утга зохиолын нэгдэлд  чамайг анх харж байснаа л лав тод санадаг юм. Хэтэрхий ядчихсан юм шиг бичдэг нөхдүүдийн дэргэд мөр холбоогүй ч тэрүүхэндээ егөөжтэй тоголсон тохуурхсан шүлэг ганцыг уншчихна. Ихэнх үед 5-н минутын шүлгийн уралдаанд их орно. Монгол ардын зүйр үг байдагдаа. Хүнийг хувцсаар нь үдэж ухаанаар нь үд гэдэг шиг, надад лав цэвэрхэн биеэ авч явай мөн, аятайхан хувцасладаг чинь үнэхээр их таалагддаг байлаа. Гэхдээ нээх ч их дуугардайггүй мэндийн зөрүүтэй явдаг байхад Улмаа, өвгөөн манай сургуульд орох гээд  байгаа залуу танилцаж юм ярих хэрэгтэй мань нэг бүлэг байгуулж байгаа тэрэнд бас байгаа гэдэг үгийг нь дуулжхаад тэгээд яваандаа болох биз хэмээн дотроо тунгааж явтал 2010-оны тэр хавар УЗНДС-д солилцоогоор МНТ-дээд сургуулиас очоод удаагүй байгааг чинь дуулж, анхныхаа номоо гаргаж байгааг чинь ямар газрын салхинаас сонссон юм бүү мэд ямар ч байсан "БАГА ТОЙРУУ"-гийн л хана шат тааз нь шивнэсэн байх 2010 оны 04.26-нд яваад очисонсон. Чи санадаг уу? хэхэ чи санадаг уу гээд ХАС БЭГТЭРИЙН бичилгийн төрөлрүү хазайх гэж байна. Тэгээд цаашаа лавшраад явжхуул хоёуулаа нэг сайхан савна за юу? би авгайгаас чинь салгаад хэд хоног хоёуулаа дампуурна за юу, тэгээд зодолдоно за юу? тэгээд гомоорно за юу? тэгдэгийн за юу  гэсэн эсэн бусангын элийрэл дунд  живж мэдхээр байна. Тэгэж донгосдоггүй л байхгүй юу? Чи санадаг уу? хэхэ заза наргиад яахуу би лав санадаг юм. Бүр тод санадаг юм. 

Тэр үед Ө.Төгөлдөр ах чинь орж ирээд индэр дээр хэдэн үг хэлээд дараа дараагийнх нь уран бүтээл дээр тусалнаа. Гэхдээ ах дүү хоёр байна харилцан туслалцаж байна. Угаасаа манайхан эрчүүд олуулаа бүл их, тиймээс өөр өөрсдийгөө аваад явчих чадалтай байх тэнхэлтэй улс гээд гараад явсан.  Чи харин ёсоор гүйцэтгэж яваа юм шиг санагддаг  шүү. Нуулгүй хэлхэд хэн анх нэвтрүүлэг хийж үеээ таниулая гэж зориглон хөдөлсийн. Чиний огцом гэнэт хийдэг өөрчлөлтүүд чинь бизнесийн салбар дээр үр өгөөжөө өгөх байхаа гэж миний хувьд их дотно нэгэн эмэгтэй маань чихэнд шивнэж билээ. Түүний хэлсэн үгэнд би харин сүсгэлж итгэж явдагаа.  Би их цөөхөн хүний үгэнд ордог. Зозо тэр ч яахуу. 

Харин номын баярын хөтлөгчөөр  Мөнгөнтулга хэхэхэ. Хөгжилтэй ч юмаа даа. Угаасаа тэгээд хөгжилтэй байхгүй гээд ч яахуу ямар ч байсан номын нээлтэн дээр чинь хэлэх үгээ хэлснийг минь харин чи санадаг юм билээ. Намар гэрт чинь хоноход тэгэж байсан гээд хэлхэд чинь лааны бүдэгхэн гэрэл, хундаган доторх сархадтай хөндөлсөн дайвалзаж байсныг харин ч нэг ой ухааныхаа хар дансан дээр томоос том тэмдэглчихээд чиний өгсөн нэрээр "АРИУН АМЬТАН" буюу Д.Сособарамд тамхыг нь асааж өгч билээ. Анхны номыг чинь харчихаад суудал дээрээсээ босоод авчих зориг хүрдэггүй, тэгээд яаж нэг авах вэ гэж бодож байтал, ашгүй Марта билүү нэг шүүмжээч эгч 5-н минутын уралдаан Шинэ үнэр гэсэн сэдвээр зарлаад эхний гурван байранд орсон хүүхдэд нь өгнө гэхэд нь ийм шүлэг бичиж байсан нь надаа байдаг юм байна. Хайх завсараа уoutube deer "ice topiin" үргэлж хамтдааг тавиад хөгжмөө эцэс дээр нь чарлуулчхая. ..............За хайх хүртэл хугацаанд дуу лав дуусахгүй гэдэгт итгэнэм.

 

Чи ч гэсэн буруутай, би ч гэсэн буруутай
Чанга хэлсэн үгийг минь чи даах нуруутай энэ дууны энэ үгэн дээр өнөөх шүлгийг бичсэн хуучны дэвтрээ жижиг өрөөнөөс олж ирлээ.

Шинэ үнэр

Анхималхан сарны дороос
Ахиад нэг л ширтхэд чинь
Мөрөөдлөө хэсэг хэсгээр нь тасдаад
Мөн ч удаанаар шаналана даа


Дахиад нэг л зөрөлдхөд чинь
Дандаа чамаас зугтах болхоор
Газрын зураг шиг нүүрнээс тань
Гайхалтай мөр бадгыг шиншилнээ

гэхийг бодоход байгуулснаар нь нөгөө танилцуулах гээд байдаг нөхөрт зориулаад бичсэн юм шиг байгаан. Тэгээд яахуу дүн гархад нь мэдээж эхэнд авсан. Гарын үсэгээ зурж өгөхийг нь хүлээж зогсохдоо солгой юм байна гэдгийг нь мэдээд авлаа. Буцаж суудалдаа тухлаад шинэ номыг нээхэд, дээр хэлсэнчлэн дугуйлан дээр шүлэг уншилгүй харин 5-н минутын уралдаанд их ордог гээд байдагаа нотлоод нэг бүлгээ дан таван минутын уралдаанд бичсэн шүлгүүдээрээ таван хором гээд нэрэлчихэж. Дотор инээд оргиод болдоггүй. Одоо миний урд байна л даа, шохойтой цаасан дээр хэвэлчихсэн Постмодерн Галсансүх залхуураад Цэвэгжавын Батбаатараар өмнөх үгийг нь бичүүлчихсэн, авсаархан өврийн дэвтэр шиг жижигхэн цомхон шүлэгтэй түүвэр нь. 

Тэгээд л яахуу тэр жилээ зуны амралт ч эхэлж байгаан. Намар нь "ИХ МОНГОЛ" дээд сургууль дээр нөхөдтэй уулзах гээд очисон, манай хүн харин эндхийн оюунтан болчихсон байдаг байгаа. Уулзахдаа харин ч нэг хэн хэнээ мэдээд ойр зуурын юм ярьсан шиг болход муу танилцуулах гээд хэрэндээ гүүр болоод явсан АРАГ УЛААН ХОНГОРЫН минь нүүр нэг цайрсан даа. Гэхдээ хэсэгхэн зуур л даа. Жич:\ Я.Баяраа Р.Улам-Оргих\ хоёрын улаан хар нүүрний арьснууд цагаарч гэмээнэ, монголын утга зохиол,.,.,.,.,.,.,.,.,.,.,.,.,.,.,

Миний мэдэхээр 4-н жил сурах хугацаандаа 3-н сугууль сольж саяхан улаан дипломтой төгсөж байгаа байх. Хөлбөмбөгчид л багаас багад шилжидгийг сургуулиас сургууль солин шилжиж амьд жишээн дээр үзүүлсэн дээ мань хүн. Германы шигшээ багын Михайл Баллак түүний хувьд амьд домог, миний хувьд Германы шигшээгийн мөнхийн өрсөлдөгч Аргентины Леонод Мессиг хүндэлдэг. Хэрвээ ирэх дэлхийн аваргаар энэ хоёрын аль нэг нь аварга болуул хожигдсон багыг дэмжсэн хэн нэг маань өмсгөлийг нь оргиор нь Хорооллын "адидасаас" авч өгий шүү за. 
  Их монголд орсноос чинь хойш торолгүй хоёр жил өнгөрөхдөө юу эсийг зүрхэнд хоногшуулсныг хэн хүнд ярьж өгий гэвэл энэ үдэшээс эхлээд ирэх жилийн яг энэ үдэш хүртэл ярих хэрэг гарах биз. Бодоод байхнээ Өлзийхутагийн Үлэмжтөгс гэгч залуутай би нэг л зүйл дээр эвсдэг юм шиг. Сайн эрчүүд хоорондоо за бол за, гүй гэсэн бол гүй байдаг шиг, мөн эр хүний замын хүзүү урт гэдэг шиг холын замд бүлгийн бусад эрчүүдийг бодуул хамтдаа их явжээ. Явах болгондоо харин нөмөр нөмөртөө бараа бараандаа бүртэлзэх хөхийн хөх уулс шиг дүнсийж. Архангай луу л Болор цомоор сайхан явждээ бодоод байхад. Булган уулын урд уг нь ихэл түүхэн зураг татуулсан юмсан. Гэвч дураакийн хэнэггүй зангаас болсон уу аппарадных нь ямбийгаас болсон уу? эргээд хархад дурсамж болж үлдэх ёстой байсан Булган уулын өвөрт авхуулсан зураг байхгүй. Эсүүл хэдэн жилийн дараа чулуу болгох гээд тас нуучихсан уу? 

Хүн байтугай чулуу элэгдэг хорвоод, хүслээ нөмөрлөж жавар хаах нүцгэн хөөрхий гэж Дамдинсүрэнгийн Урианхай гуайн хэлдгээр хүний амьдрал ээдрээтэй бөгөөд даанч богинохон юм шиг. Энэ үгээр яг юу хэлэх гээд байна вэ гэхлээр чи хүний хийх ёстой гурван буянаас хоёрыг нь ёслол төгөлдөр хийж. Мод тарьсан байна. \Долоон буудалд зуслан нь байдаг гэсэн. Тэнд би л очиж үзээгүй болхоос надаас бусад нь бараг амьдарсан юм шиг байгаам\. Гэхдээ энийг уншаад хэрүүл өдөхгүй шүү өвгөөн . Зарчихсан байх тээ хэхэ.  Яруу найргийн Танилц Үлэмжтөгс , үргэлжилсэн үгийн Абсурд зүүдний хот гэсэн хоёр ном гаргасан байна. Одоо тэгээд гуравдах буяныг бол  удахгүй хийчих байлгүйдээ. Тэрийг  бол харин ч нэг  чанарын өндөр түвшинд, сэтгэл ханамжын зуун хувийн баталгаа олгож байгаад хийчих ажлынх нь нэг гэдгийг, гэрийнхээ ширээг балбаж байгаад хэлжхий.  Дараа нь нүдээ зөөлхөн аниад зүүдний ертөнцөд аялая.
  

 

"Амьдрал дээр амсаж мэдрэх боломжгүй, магадгүй огт биелэхгүй зүйлсийг бид хаана мэдэрч" чадах вэ?

Түүний Абсурд зүүдний хот ПОСТМОДЕРН роман энэхүү өгүүлбэрээр эхэлдэг. Би харин энэ өгүүлбэрийг өөртөө тавьж үзэхдээ ганцхан гаргалгаанд л хүрсэн. Эмэгтэй хүнээс эмэгтэй хүний тайлагдашгүй тэр л сайхан зүйлсээс.
Бүсгүй гадаах хаалгыг онгойлгон харанхуй орцоор тэмтчин өгслөө. Орцонд хадах тог тог хийх хөлийн чимээ нь түүний өндөр өсгийт гутлынх ажээ. Гэтэл түүний амыг таглан хананд хүчтэй гэгч нь шахаж авлаа. Тэрхэн хугацаанд хамаг чадлаараа эсэргүүцэл үзүүлэх гэж оролдоод ч хүчин мөхөстлөө. Богино банзлыг нь дээш сөхөн, өмднийхөө тэлээг тайлах чимээ гартал \Абсурд зүүдний хот романы 40-р хуудас Бух тэргэнд хэсгээс\ яг ийм л хэсэгхэн өдөөж өгөх чимхлүүр ч гэж хэлж болох хэсгийг Г.Аюурзана та хоёр л чадамгай бичих байх. хэхэ

 Гэхдээ эрчүүд л эмэгтэй хүнийг ойлгодог гэсэн үндэслэл минь сүүлийн үед энэ нийтлэлийг уншснаас хойш буураад байгаа хэхэ.

http://septemberflower.blog.gogo.mn/read/entry381400
 http://septemberflower.blog.gogo.mn/read/entry390934
 http://septemberflower.blog.gogo.mn/read/entry405967 \ enehvv niitel daxiad urgeljleesei gj boddog\

Ямар ч л байсан романаас нь би  өөрийнхөө хувьд хэдэн гаргалгааг олж харсан.

Ерээд он гэж эхлэх романы эхлэлээс л хотын гэсэн өвөрмөц үнэр ханх татна, хамрын үзүүрийг. Тэр ч би ч хотод төрсөн хүүхэд. Гэхдээ би энэ хотын талаар юм бичүүл гуравхан гудамжыг үлгэр жишээ бичнээ гэж л боддог найз минь, найзууд минь, ах дүүсүүд минь амраг садангууд минь. Тэрийгээ хэлжхэе. Жич Ө.Үлэмждээ үүрэг даалгавар болгоод хэлчихэе.

1-т ..Үе үеийн уран бүтээлчдийн урлан болсон БАГА ТОЙРУУГ- түүний төрсөн нутагыг. Гэхдээ тэр үргэлж харамлана. Ямар сайндаа л өвөл бичсэн шүлгэн дээрээ хорооллын жаалын хэзээ ч төсөөлөхгүй ертөнц
Бага тойруу минь
Бага тойрог минь гэсэн байхав дээ. Гэвч анд минь чи намайг яг үнэнийг хэлхэд таниагүйл байна. Би чинь унаган Төмөр замын жаал шүү дээ. Харин хоёул одоо амьдарч байгаа газар нь ХОРООЛОЛ юм даа.Гэхдээ л бат хэлий хөгшөөн. Хотыг хэн сайн бичих бол? Чи энд хариулт болгох нэг зүйл сэдээрэй.
2-т..Арван гуравдугаар хорооллыг заавал бичнэ гэж боддог. Энэ гудамж миний хувьд дурдатгал бас хайр шингэсэн хот
3-т..Төмөр замын гудамжыг бичнээ. Ханбүргэдэй их дэлгүүрийн зургадугаар байрны дөрвөн давхарын 56-н тоотод 2003 оны 02.25-нд болсон зүйл тэр чигээрээ кинолдоо. Жинхэнэ Абсурд зүүд гэж харин тэрийг хэлнэ. Би өөрөө чамд ярьж чадахгүй ээ. Яриулаад ур чадвар чинь хүрвэл чи зохиол болгоорой. Харин ярьж өгөх хүн нь АРИУН АМЬТАН.

Гэхдээ чамайг чадчих байх гэж санаанд буудаг шүү. Чи санадаг уу? хэхэ Танайхаас энэ намрын анхны цаснаар хоноод өглөө нь гарчихаад орой нь дахиж хаалгыг чинь нүдээд хамтдаа 48-н цаг кино наадамд орж байсныг. Чи хэн бэ гэлгүй цээж нүцгэн нойрмог босоод яасан гэхэд зохиол бичье гэхэд хурдхан хувцсаа өмссөнд найз нь их баярлдаг шүү. Тэгээд юун 48-н цаг маань  72-цаг болж хувираад салалгүй нэг л их зохиолч уран бүтээлч хүмүүс гэсэн нэртэй, гэхдээ бас нөгөө бичүүлэх гээд тоглуулах гээд байгаа хүмүүсийн хүндлэлийг хүлээчихсэн, үнэгүй нетийг нь ашиглаад л, өдрийн сонины ярилцлагын мастер хүүхнээр өдрийн хоолоо даалгуулчихаад л, теннис тоглоод л, төгөлдөр хуур дараад л өндөр тагтан дээрээс замын түгжрэл ширтэнгээ, тамхиа асаалцаад л. Энэ бүхэн чамгүй дурсамж шүү өвгөөн. Яруу найрагч болно гэдэг шийтгэл, хүүрнэл зохиол дээр сууна гэдэг цагаатгал гэдэг шиг цагаатгалыг чи л бүлэг дундаасаа хүртэх байх шүү. Тиймээс дээрх дурсамж хөргийг ч зохиол болгож болох байх.  2012.04.12-нд Флора цэцгийн дэлгүүрт болсон номын нээлтийн өдөр чинь Алдарт ТИТАНИК далайн гүнд живээд 100-н жил болсон өдөр байсан шүү. Монголын уран зохиолын хөлгүй их далайд хүүрнэл зохиолын ахмад залуурчин болж өөр бусад завь нарын түрүүнд мөсөн уул мөргөлгүй бичээрэй. Гэхдээ гай болж живэхгүй байхалдаа. Чиний сайхан гүзээ ямар ч усны хөвөөн дээр хөвөөд байж байх байхалдаа. Гэвч уншигчид л шүүгч гэдгийг хэн хүнгүй мэдхээс хойш доо.Яагаад гэвэл чи ӨЛЗИЙхутагын ҮлэмжТӨГС шүү дээ. \Өлзийтөгс гэдэг хээ байдагийг бас гайхамшигтай уран бүтээлч байдгыг хэн хүнгүйл мэдэх биз.\  Өлзий гэдэг үг тасралтгүй гэсэн утгатай үгийг илэрхийлдэг юм гэсэн. Тэгээд, чамд ч надад ч тасралтгүй бичих л үлдсэн байна.

Далбаагаа намируулчихсан гагцхүү сэвэлзэх салхины чиглэл хаашаа хөдөлхийг таамаглаж ядан зангуугаа аяар аяархан сулруулж суугаа Шинэ үнэрийн анд Ө.Үлэмжтөгсөд зориулан бичив.

2012-оны 06-р сарын 05 УБ Хот