Гэмшичхэж чадахгүй алхсаар,амьсгалах агаараасаа цочин чи бидэн зүүрмэглэсээр л байна

 ×àìä õýíèé ÷ èëýðõèéëæ ÷àäàõã¿é åðòºíö îðøäîã ãýäãèéã õàà íýãõýí óóëçàæ òàìõèëàõäàà, ýñ áºãººñ ãóäàìæààð õàìò àëõàõäàà, þó ÷ áîäîëã¿éãýýð íýã ë ìýäõýä óóëçñàí áàéäàã øèãýý, òýð óóëçàëòàà ¸ñ þì øèã õî¸óë ó÷èðã¿é èõýýð èíýýäýýð ÷èìýãëäýãòýý îäîî ÷ áàÿðëàæ ÿâäàã. Õàìãèéí ñ¿¿ëä áîðîîòîé ãóäàìæààð õàéðòàé õ¿íòýéãýý çàì õºíäëºí ãàð÷ ÿâñàí ÷èíü ñýòãýëä äîòõîí ñàíàãäàíà. Ãýâ÷ àìüäðàë ÷è áèä õî¸ðûí ÿðèëöäàã øèã òèéì ÷ àðèóõàí áóñàà. Òýðèéã ÷è ÷ ìýäíý áè ÷ ìýäíý. Ãýõäýý òóóëààä, òóó÷ààä ãàðàõ çîðèã õýí õýíä ìèíü áàéíà.

   
Цайрах үүлс ямархан гоёоор шуугдаж
Нуга хөндийн дундах тоост зэрэглээг сарниан
Цавцайж үл харагдах биетгүй мананд
Навчисын хэвлийг илбэн таалахдаа
Хэрхэн зүүдний хаалганд нулимсаа арчихдаа мэгших юм бэ?
Бурхан минь хэлж туслаач? Чи хэрэв байдаг бол
Бусдад зориулж хэлдэггүй үгэн дэхь цор ганц үнэний дууч юм бол
Ядаж дуугай дүнсийх уулсын дотор далай багтахдаа
Яалтчгүй өндөрт дүүлсэн шувуудын нулимсанд ариуссан шивнээг
Яг миний зүрхэнд тоглохдоо инээмсэглэлээрээ юунд гижигдэж суусныг......

Амьдрал заримдаа хуурамч санагдатлаа чиний оршихуйд төөрсөн байж болноо
Гэхдээ хэн нэгэн хэн нэгнээ хуурах шиг адармаатай төгс хариултгүй энэ л төөрөгдөлт ахуйд
Гавлуулсан ч өөртөө олс зэхэж таазнаасаа дүүжлэгдэх
Агуу эрэмгий сул аниргүйхэн хүсэл, хаа нэгтэй нуугдчихаад гарч ирэлгүй зовнихтой адил
Гэмшичхэж чадахгүй алхсаар,амьсгалах агаараасаа цочин чи бидэн зүүрмэглэсээр л байна

\Ã.àí-Î÷èðûí Ñàðàíáîëîðò\

Тэнгэр хурмаст хэрэн нисэлдэх цахлайн дуунаар

ЧэҮ Дунху

Корё их сургуулийн профессор
Корё их сургуулийн ахисан түвшний сургалт хариуцсан захирал
Яруу найрагт ээлтэй Утга зохиолын холбооны тэргүүн
Утга зохиолын шүүмжлэгчидийн холбооны дэд тэргүүн
Яруу найрагчдын холдбооны дэд дарга

1948-онд БНСУ-ын Кёнги аймгийн Сүвоны хотод төрсөн. Солонгосын гурван тэргүүлэх сургуулийн нэг болох Корё их сургуулийн Үндэсний хэл, утга зохиолын ангийг төгссөн. Тус сургуульдаа Солонгосын орчин үеийн утга зохиолоор докторын зэрэг хамгаалсан. Тэрбээр АНУ-ын Аива, Укла их сургууль, Японы Васеда их сургуульд тус тус зочин болон судлаач багшаар уригдан ажиллаж байсан. Голчлон өрнө дорнын яруу найргийн харьцуулсан судалгаа хийсээр ирсэн.

                                                              Галт торгон цох 

Газрын хөрс цахиур чулуун элгэнд нам гүмхэн нойрсож байсан эрдэнэ минь
Хөх цэнхэр хайрын оч зүрхэнд хаялчихаад
Гал руу цахилж одох гэрэлт хайр минь ээ....

Түнэр харанхуйн тэртээгээс унах улаан шаргал лавт солир
Тэнгэрийг зүсэн өөр ертөнцийн үүдийг нээлээ ч
Өнө эртний үеэс газрын хөрсөнд үндсээ хаван дүнсийх
Өнгө ялдамхан хайр минь ээ....

Солир солирынхоо гэрэлт сүүлийг хэрж
Аянга цахилуулан цахилгаан цахих шөнө
Сая, түмэн жил ч атугай тэнгэрийн заадсыг сүлж нисэн
Аяа чиний царайг л хармаар байна...


Гайхамшигт амьдарлын гал дөлийг
Гэрэлт зүрхэнд минь асааж өгөөч
Галт торгон цохны ягаан цэнхэр туяат
Хайр минь ээ....

                                                          Хөгшин ба далайн хаяа


Хөлийн өлмий шүргэн буцах далайн хөвөөгөөр
Харуй бүрий зэвэргэн үүрээр нохойгоо хөтлөн алхах хөгшний
Бөгтөр хар сүүдэр нь
Эзнээ дагуулан яваа
Үнэнч боол мэт дөлгөөхөн

Хойд насандаа эд
Нохой нь эзэн, эзэн нь нохой болоод
Нэг нэгнийхээ сүүдрийг хөтлөөд
Хорвоог туулах болно, тэртээх далайд

Үүрийн гэгээг урсган авчрах давалгаа
Далайн хөвөөг босоо ятганы утас мэт
Уянгалуулан хэдэнтээ татлаад алсын алсад
Түнэр харанхуйг үдээд явуулчихлаа

Тэнгэр хурмаст хэрэн нисэлдэх цахлайн дуунаар
Томжиргүйхэн нохойтой тоглон наадах балчир хүүхдүүд ч
Он жилүүдийн элсэн цагийн эргэлтэнд
Огтоос ялгаагүйгээр хэзээ нэгэн цагт харуй бүрийгээр
 Хөлийн өлмий шүргэн буцах далайн хөвөөгөөр
Бөгтөр хар сүүдэр адил
Нарыг хөтлөн явах хөгшин болох болно

                                                                  Цагаан давс


Сүрлэг элсэн уулсад сум мэт шурган орохуйд
Сүүдэртэй бүхэн сүйрч
Сүнсгүй цагаан шороо болном

Элэр балрын тэнгис далай нь
 Эдүгээ цагт дүрсээ хувирган сайр болсон юм
Би түүний гүн ёроолд суугаад
Бүх ертөнцийн нарыг нуруундаа үүрэн жаргуулнам

Гүндээ тулсан давсан далай
Гүйцэд бэхэжсэн хөрсөнд хэлбэрээ хадгална
Гүймэг салхины сэвшээ, чулуужин хатсан загас
Гүн бодлыг эрхгүй төрүүлнэм

Өр өвтгөм гуниг тээн шингэх нарны туяаг сүвлэн
Өөдөө, тэнгэр рүү суналзан ургах зэгсний
Өнөд үл мартагдах төрхийг төгсгөх мэтээр
                              зургийг нь дарж орхином 

ХҮЛЭЭЛТ

Гадаа түлээн дээр гарч зогсоод

Галт тэрэгний дохиог хэн нэгэн хүлээх шиг

Эргэн тойрон чимээ алдран дүнсийнэ

Хуучин буудлын тэртээгээс өвгөн хүн "нэг юм" үүрэн бэдрэхэд

Хувь заяаны тухай эрээн батгана дуулан дүнгэнэж 

Худгийн тийш ус олж уухаар ниснэ 

Энэ гацааг би түүний нэрийг анх сонссон "Б" үсгээр тэмдэглэж

Энгэрийн дэвтэр шиг хуучин санах ойдоо хадгалсан 

Эргэж хайгаад түүнийгээ олж, хязгааргүй өөртөө баярласан...

Усны сав хангир жингэр дуугарч 

Хүүхнүүдийн гарт шувуу шиг зүүгдэж

Нурж унасан улаан байшингийн туурь 

Согтуу эрийн зүүд шиг үзэгдсэн энэ гацаанд 

Номын хуудас салхинд эргэх шиг 

Ганцхан агшин гэж байх юм

Ноднин намрын цас, чиний минь инээмсэглэл хоёр ижилхэн 

Эргэн дурссаар л суув шүү би 

Чихэнд ертөнцийн чимээ

Ер бусын хэмээр дуулдан дүнгэнэж 

Чиний сэтгэлийг олж үзсэн тэр байшингийн довжоон дээр сууж

                                                  Дөрвөн цаг ирж буцахыг үзмээр

                                                                                Дөрвөн цагийн мемори номны 9-р тал
                                                                                   Яруу найрагч Лхагвасүрэнгийн Моломжамц                                                                           

ДУУЛАЛ

 

Чангахан гишгэчихвэл нурчихаж мэдэх 

Зүрхний чинь шатаар өгсөхдөө

Чимээ ч үл гаргаж цочоохгүй гэсэндээ

Зөөлөн зөөлөн алхалсаар, өлмий дээрээ дэгдэж

Тэнгэрт хуруугаа хүргэхэд, хаялах борооны дуслаас 

Цас яаж будардагыг чагнах гэж 

Цамцны минь заханд наалдсан чиний үсний үзүүрээр 

Тэмдэгт нэгэн одны зүүдийг томъёолоод найтаахад

Сэтгэл эсгэчсэн инээд чинь бодлын гүнд тунарч

Чичирхийлсэн чичрэгт долгион үүсгэхдээ

Санаанд үргэлж өлгөөтэй явдаг тарнийн үгсээр

Чамайг үргэлж адислахад 

Тэр шидэт шившлэгийн аялгуугаар 

Улам гоо төгөлдрөөр он цаг хөвөрч

Тунгалаг үдшийн гэрэлт сарнаа

Урд үзээгүй мөрүүдийг нүднээ тусгана

12.05.04

Чи санадаг уу?

 

Яг хэзээнээс найз нөхөд болсноо он сар өдөр судартай нь мэдэдгүй ч нөхөрлөсөн хугацаан дахь эхний жил хоёул уулздаг ганцхан шугамтай л байлаа. Тэр нь гайт өнөөх бие сэтгэлд минь намрын сул хонгор салхи шиг сэвэлзэж, хялганы толгой шиг бодлыг минь бөхөлзүүлэх яруу найраг гэгч шийтгэл ч гэх юмуу оноолт хувь төөрөг заяа гэгч юмуу, эсүүл Девид Хэрбиерт Лауренсийн хэлснээр "Уран зохиол гэдэг бол нөр их хөдөлмөр... Түүнийг бичнэ гэдэг урхинд орсонтой л адилхан зүйл. Энэ бол гүнээ шившигдсэн хараал л гэсэн үг..." тэр хараалд нь аль аль нь нэвт шувт орчихсонтой холбоотой ч юмуу МУБИС-ын утга зохиолын нэгдэлд  чамайг анх харж байснаа л лав тод санадаг юм. Хэтэрхий ядчихсан юм шиг бичдэг нөхдүүдийн дэргэд мөр холбоогүй ч тэрүүхэндээ егөөжтэй тоголсон тохуурхсан шүлэг ганцыг уншчихна. Ихэнх үед 5-н минутын шүлгийн уралдаанд их орно. Монгол ардын зүйр үг байдагдаа. Хүнийг хувцсаар нь үдэж ухаанаар нь үд гэдэг шиг, надад лав цэвэрхэн биеэ авч явай мөн, аятайхан хувцасладаг чинь үнэхээр их таалагддаг байлаа. Гэхдээ нээх ч их дуугардайггүй мэндийн зөрүүтэй явдаг байхад Улмаа, өвгөөн манай сургуульд орох гээд  байгаа залуу танилцаж юм ярих хэрэгтэй мань нэг бүлэг байгуулж байгаа тэрэнд бас байгаа гэдэг үгийг нь дуулжхаад тэгээд яваандаа болох биз хэмээн дотроо тунгааж явтал 2010-оны тэр хавар УЗНДС-д солилцоогоор МНТ-дээд сургуулиас очоод удаагүй байгааг чинь дуулж, анхныхаа номоо гаргаж байгааг чинь ямар газрын салхинаас сонссон юм бүү мэд ямар ч байсан "БАГА ТОЙРУУ"-гийн л хана шат тааз нь шивнэсэн байх 2010 оны 04.26-нд яваад очисонсон. Чи санадаг уу? хэхэ чи санадаг уу гээд ХАС БЭГТЭРИЙН бичилгийн төрөлрүү хазайх гэж байна. Тэгээд цаашаа лавшраад явжхуул хоёуулаа нэг сайхан савна за юу? би авгайгаас чинь салгаад хэд хоног хоёуулаа дампуурна за юу, тэгээд зодолдоно за юу? тэгээд гомоорно за юу? тэгдэгийн за юу  гэсэн эсэн бусангын элийрэл дунд  живж мэдхээр байна. Тэгэж донгосдоггүй л байхгүй юу? Чи санадаг уу? хэхэ заза наргиад яахуу би лав санадаг юм. Бүр тод санадаг юм. 

Тэр үед Ө.Төгөлдөр ах чинь орж ирээд индэр дээр хэдэн үг хэлээд дараа дараагийнх нь уран бүтээл дээр тусалнаа. Гэхдээ ах дүү хоёр байна харилцан туслалцаж байна. Угаасаа манайхан эрчүүд олуулаа бүл их, тиймээс өөр өөрсдийгөө аваад явчих чадалтай байх тэнхэлтэй улс гээд гараад явсан.  Чи харин ёсоор гүйцэтгэж яваа юм шиг санагддаг  шүү. Нуулгүй хэлхэд хэн анх нэвтрүүлэг хийж үеээ таниулая гэж зориглон хөдөлсийн. Чиний огцом гэнэт хийдэг өөрчлөлтүүд чинь бизнесийн салбар дээр үр өгөөжөө өгөх байхаа гэж миний хувьд их дотно нэгэн эмэгтэй маань чихэнд шивнэж билээ. Түүний хэлсэн үгэнд би харин сүсгэлж итгэж явдагаа.  Би их цөөхөн хүний үгэнд ордог. Зозо тэр ч яахуу. 

Харин номын баярын хөтлөгчөөр  Мөнгөнтулга хэхэхэ. Хөгжилтэй ч юмаа даа. Угаасаа тэгээд хөгжилтэй байхгүй гээд ч яахуу ямар ч байсан номын нээлтэн дээр чинь хэлэх үгээ хэлснийг минь харин чи санадаг юм билээ. Намар гэрт чинь хоноход тэгэж байсан гээд хэлхэд чинь лааны бүдэгхэн гэрэл, хундаган доторх сархадтай хөндөлсөн дайвалзаж байсныг харин ч нэг ой ухааныхаа хар дансан дээр томоос том тэмдэглчихээд чиний өгсөн нэрээр "АРИУН АМЬТАН" буюу Д.Сособарамд тамхыг нь асааж өгч билээ. Анхны номыг чинь харчихаад суудал дээрээсээ босоод авчих зориг хүрдэггүй, тэгээд яаж нэг авах вэ гэж бодож байтал, ашгүй Марта билүү нэг шүүмжээч эгч 5-н минутын уралдаан Шинэ үнэр гэсэн сэдвээр зарлаад эхний гурван байранд орсон хүүхдэд нь өгнө гэхэд нь ийм шүлэг бичиж байсан нь надаа байдаг юм байна. Хайх завсараа уoutube deer "ice topiin" үргэлж хамтдааг тавиад хөгжмөө эцэс дээр нь чарлуулчхая. ..............За хайх хүртэл хугацаанд дуу лав дуусахгүй гэдэгт итгэнэм.

 

Чи ч гэсэн буруутай, би ч гэсэн буруутай
Чанга хэлсэн үгийг минь чи даах нуруутай энэ дууны энэ үгэн дээр өнөөх шүлгийг бичсэн хуучны дэвтрээ жижиг өрөөнөөс олж ирлээ.

Шинэ үнэр

Анхималхан сарны дороос
Ахиад нэг л ширтхэд чинь
Мөрөөдлөө хэсэг хэсгээр нь тасдаад
Мөн ч удаанаар шаналана даа


Дахиад нэг л зөрөлдхөд чинь
Дандаа чамаас зугтах болхоор
Газрын зураг шиг нүүрнээс тань
Гайхалтай мөр бадгыг шиншилнээ

гэхийг бодоход байгуулснаар нь нөгөө танилцуулах гээд байдаг нөхөрт зориулаад бичсэн юм шиг байгаан. Тэгээд яахуу дүн гархад нь мэдээж эхэнд авсан. Гарын үсэгээ зурж өгөхийг нь хүлээж зогсохдоо солгой юм байна гэдгийг нь мэдээд авлаа. Буцаж суудалдаа тухлаад шинэ номыг нээхэд, дээр хэлсэнчлэн дугуйлан дээр шүлэг уншилгүй харин 5-н минутын уралдаанд их ордог гээд байдагаа нотлоод нэг бүлгээ дан таван минутын уралдаанд бичсэн шүлгүүдээрээ таван хором гээд нэрэлчихэж. Дотор инээд оргиод болдоггүй. Одоо миний урд байна л даа, шохойтой цаасан дээр хэвэлчихсэн Постмодерн Галсансүх залхуураад Цэвэгжавын Батбаатараар өмнөх үгийг нь бичүүлчихсэн, авсаархан өврийн дэвтэр шиг жижигхэн цомхон шүлэгтэй түүвэр нь. 

Тэгээд л яахуу тэр жилээ зуны амралт ч эхэлж байгаан. Намар нь "ИХ МОНГОЛ" дээд сургууль дээр нөхөдтэй уулзах гээд очисон, манай хүн харин эндхийн оюунтан болчихсон байдаг байгаа. Уулзахдаа харин ч нэг хэн хэнээ мэдээд ойр зуурын юм ярьсан шиг болход муу танилцуулах гээд хэрэндээ гүүр болоод явсан АРАГ УЛААН ХОНГОРЫН минь нүүр нэг цайрсан даа. Гэхдээ хэсэгхэн зуур л даа. Жич:\ Я.Баяраа Р.Улам-Оргих\ хоёрын улаан хар нүүрний арьснууд цагаарч гэмээнэ, монголын утга зохиол,.,.,.,.,.,.,.,.,.,.,.,.,.,.,

Миний мэдэхээр 4-н жил сурах хугацаандаа 3-н сугууль сольж саяхан улаан дипломтой төгсөж байгаа байх. Хөлбөмбөгчид л багаас багад шилжидгийг сургуулиас сургууль солин шилжиж амьд жишээн дээр үзүүлсэн дээ мань хүн. Германы шигшээ багын Михайл Баллак түүний хувьд амьд домог, миний хувьд Германы шигшээгийн мөнхийн өрсөлдөгч Аргентины Леонод Мессиг хүндэлдэг. Хэрвээ ирэх дэлхийн аваргаар энэ хоёрын аль нэг нь аварга болуул хожигдсон багыг дэмжсэн хэн нэг маань өмсгөлийг нь оргиор нь Хорооллын "адидасаас" авч өгий шүү за. 
  Их монголд орсноос чинь хойш торолгүй хоёр жил өнгөрөхдөө юу эсийг зүрхэнд хоногшуулсныг хэн хүнд ярьж өгий гэвэл энэ үдэшээс эхлээд ирэх жилийн яг энэ үдэш хүртэл ярих хэрэг гарах биз. Бодоод байхнээ Өлзийхутагийн Үлэмжтөгс гэгч залуутай би нэг л зүйл дээр эвсдэг юм шиг. Сайн эрчүүд хоорондоо за бол за, гүй гэсэн бол гүй байдаг шиг, мөн эр хүний замын хүзүү урт гэдэг шиг холын замд бүлгийн бусад эрчүүдийг бодуул хамтдаа их явжээ. Явах болгондоо харин нөмөр нөмөртөө бараа бараандаа бүртэлзэх хөхийн хөх уулс шиг дүнсийж. Архангай луу л Болор цомоор сайхан явждээ бодоод байхад. Булган уулын урд уг нь ихэл түүхэн зураг татуулсан юмсан. Гэвч дураакийн хэнэггүй зангаас болсон уу аппарадных нь ямбийгаас болсон уу? эргээд хархад дурсамж болж үлдэх ёстой байсан Булган уулын өвөрт авхуулсан зураг байхгүй. Эсүүл хэдэн жилийн дараа чулуу болгох гээд тас нуучихсан уу? 

Хүн байтугай чулуу элэгдэг хорвоод, хүслээ нөмөрлөж жавар хаах нүцгэн хөөрхий гэж Дамдинсүрэнгийн Урианхай гуайн хэлдгээр хүний амьдрал ээдрээтэй бөгөөд даанч богинохон юм шиг. Энэ үгээр яг юу хэлэх гээд байна вэ гэхлээр чи хүний хийх ёстой гурван буянаас хоёрыг нь ёслол төгөлдөр хийж. Мод тарьсан байна. \Долоон буудалд зуслан нь байдаг гэсэн. Тэнд би л очиж үзээгүй болхоос надаас бусад нь бараг амьдарсан юм шиг байгаам\. Гэхдээ энийг уншаад хэрүүл өдөхгүй шүү өвгөөн . Зарчихсан байх тээ хэхэ.  Яруу найргийн Танилц Үлэмжтөгс , үргэлжилсэн үгийн Абсурд зүүдний хот гэсэн хоёр ном гаргасан байна. Одоо тэгээд гуравдах буяныг бол  удахгүй хийчих байлгүйдээ. Тэрийг  бол харин ч нэг  чанарын өндөр түвшинд, сэтгэл ханамжын зуун хувийн баталгаа олгож байгаад хийчих ажлынх нь нэг гэдгийг, гэрийнхээ ширээг балбаж байгаад хэлжхий.  Дараа нь нүдээ зөөлхөн аниад зүүдний ертөнцөд аялая.
  

 

"Амьдрал дээр амсаж мэдрэх боломжгүй, магадгүй огт биелэхгүй зүйлсийг бид хаана мэдэрч" чадах вэ?

Түүний Абсурд зүүдний хот ПОСТМОДЕРН роман энэхүү өгүүлбэрээр эхэлдэг. Би харин энэ өгүүлбэрийг өөртөө тавьж үзэхдээ ганцхан гаргалгаанд л хүрсэн. Эмэгтэй хүнээс эмэгтэй хүний тайлагдашгүй тэр л сайхан зүйлсээс.
Бүсгүй гадаах хаалгыг онгойлгон харанхуй орцоор тэмтчин өгслөө. Орцонд хадах тог тог хийх хөлийн чимээ нь түүний өндөр өсгийт гутлынх ажээ. Гэтэл түүний амыг таглан хананд хүчтэй гэгч нь шахаж авлаа. Тэрхэн хугацаанд хамаг чадлаараа эсэргүүцэл үзүүлэх гэж оролдоод ч хүчин мөхөстлөө. Богино банзлыг нь дээш сөхөн, өмднийхөө тэлээг тайлах чимээ гартал \Абсурд зүүдний хот романы 40-р хуудас Бух тэргэнд хэсгээс\ яг ийм л хэсэгхэн өдөөж өгөх чимхлүүр ч гэж хэлж болох хэсгийг Г.Аюурзана та хоёр л чадамгай бичих байх. хэхэ

 Гэхдээ эрчүүд л эмэгтэй хүнийг ойлгодог гэсэн үндэслэл минь сүүлийн үед энэ нийтлэлийг уншснаас хойш буураад байгаа хэхэ.

http://septemberflower.blog.gogo.mn/read/entry381400
 http://septemberflower.blog.gogo.mn/read/entry390934
 http://septemberflower.blog.gogo.mn/read/entry405967 \ enehvv niitel daxiad urgeljleesei gj boddog\

Ямар ч л байсан романаас нь би  өөрийнхөө хувьд хэдэн гаргалгааг олж харсан.

Ерээд он гэж эхлэх романы эхлэлээс л хотын гэсэн өвөрмөц үнэр ханх татна, хамрын үзүүрийг. Тэр ч би ч хотод төрсөн хүүхэд. Гэхдээ би энэ хотын талаар юм бичүүл гуравхан гудамжыг үлгэр жишээ бичнээ гэж л боддог найз минь, найзууд минь, ах дүүсүүд минь амраг садангууд минь. Тэрийгээ хэлжхэе. Жич Ө.Үлэмждээ үүрэг даалгавар болгоод хэлчихэе.

1-т ..Үе үеийн уран бүтээлчдийн урлан болсон БАГА ТОЙРУУГ- түүний төрсөн нутагыг. Гэхдээ тэр үргэлж харамлана. Ямар сайндаа л өвөл бичсэн шүлгэн дээрээ хорооллын жаалын хэзээ ч төсөөлөхгүй ертөнц
Бага тойруу минь
Бага тойрог минь гэсэн байхав дээ. Гэвч анд минь чи намайг яг үнэнийг хэлхэд таниагүйл байна. Би чинь унаган Төмөр замын жаал шүү дээ. Харин хоёул одоо амьдарч байгаа газар нь ХОРООЛОЛ юм даа.Гэхдээ л бат хэлий хөгшөөн. Хотыг хэн сайн бичих бол? Чи энд хариулт болгох нэг зүйл сэдээрэй.
2-т..Арван гуравдугаар хорооллыг заавал бичнэ гэж боддог. Энэ гудамж миний хувьд дурдатгал бас хайр шингэсэн хот
3-т..Төмөр замын гудамжыг бичнээ. Ханбүргэдэй их дэлгүүрийн зургадугаар байрны дөрвөн давхарын 56-н тоотод 2003 оны 02.25-нд болсон зүйл тэр чигээрээ кинолдоо. Жинхэнэ Абсурд зүүд гэж харин тэрийг хэлнэ. Би өөрөө чамд ярьж чадахгүй ээ. Яриулаад ур чадвар чинь хүрвэл чи зохиол болгоорой. Харин ярьж өгөх хүн нь АРИУН АМЬТАН.

Гэхдээ чамайг чадчих байх гэж санаанд буудаг шүү. Чи санадаг уу? хэхэ Танайхаас энэ намрын анхны цаснаар хоноод өглөө нь гарчихаад орой нь дахиж хаалгыг чинь нүдээд хамтдаа 48-н цаг кино наадамд орж байсныг. Чи хэн бэ гэлгүй цээж нүцгэн нойрмог босоод яасан гэхэд зохиол бичье гэхэд хурдхан хувцсаа өмссөнд найз нь их баярлдаг шүү. Тэгээд юун 48-н цаг маань  72-цаг болж хувираад салалгүй нэг л их зохиолч уран бүтээлч хүмүүс гэсэн нэртэй, гэхдээ бас нөгөө бичүүлэх гээд тоглуулах гээд байгаа хүмүүсийн хүндлэлийг хүлээчихсэн, үнэгүй нетийг нь ашиглаад л, өдрийн сонины ярилцлагын мастер хүүхнээр өдрийн хоолоо даалгуулчихаад л, теннис тоглоод л, төгөлдөр хуур дараад л өндөр тагтан дээрээс замын түгжрэл ширтэнгээ, тамхиа асаалцаад л. Энэ бүхэн чамгүй дурсамж шүү өвгөөн. Яруу найрагч болно гэдэг шийтгэл, хүүрнэл зохиол дээр сууна гэдэг цагаатгал гэдэг шиг цагаатгалыг чи л бүлэг дундаасаа хүртэх байх шүү. Тиймээс дээрх дурсамж хөргийг ч зохиол болгож болох байх.  2012.04.12-нд Флора цэцгийн дэлгүүрт болсон номын нээлтийн өдөр чинь Алдарт ТИТАНИК далайн гүнд живээд 100-н жил болсон өдөр байсан шүү. Монголын уран зохиолын хөлгүй их далайд хүүрнэл зохиолын ахмад залуурчин болж өөр бусад завь нарын түрүүнд мөсөн уул мөргөлгүй бичээрэй. Гэхдээ гай болж живэхгүй байхалдаа. Чиний сайхан гүзээ ямар ч усны хөвөөн дээр хөвөөд байж байх байхалдаа. Гэвч уншигчид л шүүгч гэдгийг хэн хүнгүй мэдхээс хойш доо.Яагаад гэвэл чи ӨЛЗИЙхутагын ҮлэмжТӨГС шүү дээ. \Өлзийтөгс гэдэг хээ байдагийг бас гайхамшигтай уран бүтээлч байдгыг хэн хүнгүйл мэдэх биз.\  Өлзий гэдэг үг тасралтгүй гэсэн утгатай үгийг илэрхийлдэг юм гэсэн. Тэгээд, чамд ч надад ч тасралтгүй бичих л үлдсэн байна.

Далбаагаа намируулчихсан гагцхүү сэвэлзэх салхины чиглэл хаашаа хөдөлхийг таамаглаж ядан зангуугаа аяар аяархан сулруулж суугаа Шинэ үнэрийн анд Ө.Үлэмжтөгсөд зориулан бичив.

2012-оны 06-р сарын 05 УБ Хот

close your eyes

 

Амьдрал бол зүүд

Зүүдэнд учирсан дурсамж

 Дурсамж бол бодол

Бодолд дүрслэгдсэн нулимс 

Нулимс бол зангирал 

Зангиралд нэвчисэн гэгээрэл

Гэгээрэл бол хүртэйхүй

Хүртэхүйд хязгаарлагдах ойртолт

Ойртолт бол янаглал 

Янаглалд дасгасан чи

Чи бол би 

Бийд хамаарах хүсэл 

Үсрэх л үлдлээ

Сэтгэлд боссон энэ их хуй салхины эрч
Хэзээ нэг намжих болдоо гэж
Хэрэг болгож хэн нэгэн надаас гал асуух шиг
Санаан доторх цөөрөмдөө сэлж чадахгүй, хэвтсээр л байна

Магадгүй ус нь ширгээд, юу ч үгүй шавар болж үлдхээс нь өмнө
Борооны хэдхэн дусал амийг минь тэтгэж асгарахдаа
Маргааш ч гэсэн амьдрал үргэлжилнэ, тиймээс чи
Бусдын төлөө бус өөрийнхөө л хэмээсээр шивнэн, шимшрэн, шивэрнэ

Яг л зүүд сэрсний дараа хов хоосон агаарыг хий сэрэгтэй үлдээхтэй адил
Яруу найрагт дурлах, тийм л эрчимлэг хийгээд сул гэнэхэн долгионоор
Бие, сэтгэл, зүрх, бодол, оюун санаа цөмийг урсгахын тулд
Бичих гүн ёроолгүй ангалруу, нүдээ аниад, 

                      сэтгэлээ дэрлээд, бодлоо цагаатгаад, зүрхээ чагнаад үсрэх л үлдлэээ

Хагарсан хагалуулсан цонх

 

Зүрхний чинь цонхыг би үйртэл нь хагалсан 

Чи дахиж шиллэлгүй өдийг хүрэхдээ

Чамаасаа юу ч нуухгүй гэсэндээ

Зөөлхөн шуудаг байсан шүү хөшгөө гээд уйлсан 

Гэвч уйлах нулимсныхаа ширхэг дуслаар 

Хагарч цавтсан хэсгийнх нь 

Халтар шороо болсон хир буртагийг 

Гэнэт хагалхаас минь өмнө чи арчиж болох л байсан

Одоо оройтсоон бүх юм

Нэгэнт л бутраад юу ч үгүй болсон хэлтэрхийнүүдийг 

Нэг нэгээр нь түүж гараа эсгэхийн оронд 

Онгорхой чигээр нь үлдээгээд салхи хүүгэхийг сонс

Түүний тоглох ая харин 

Ямар сонсголонтой хийгээд 

Ялгуун тансагаар эгшиглэж

Тун удалгүй аялгуу нь өөрчлөгдөхийг 

Янаг энхрий хайрлаж явсан сэтгэлтэй минь бодож

Яруу найрагч гэж дуудуулах дургүй гэсэн үгийг минь тунгааж гэмээ цагаатгаарай 

Тэр үед чинь харин би 

Гараа гаргаж уралсан өөрийн цонхыг 

Тэвдэж сандарсан айдастай чинь үргээж

Ганцхан мөрөө хурууныхаа хээгээр бичнээ

ТУНГАЛАГ НУЛИМСНЫ ЧИНЬ ДУСЛААР

 Чамайг санан алхах нь
Намрын зэврүүн салхийг санагдуулах
Хаврын хүйтэн салхинд дулаацах шиг
Чимх гуниг цээжинд асаана

Тамхи л асахдаа оч гялалзуулдаг шиг
Одод жирвэлзэхдээ гэнэт харвадгийн адилаар
Одоо ингээд бодоод, өөрийн бүхэнд хоргодох нээ
Та миний амьдралд бүхлээрээ оршжээ

Бүр хэнэгч үгүй цээжний хонгилоор лаа асаан алхаж
Инээвхийлэх төдийдөө л гаргадаг гунигт дуугаа хөгжимдөн
Их олон олон аялгууг тоглохдоо
Бодлын далайд минь сэлүүргүй орхижээ

Уруудаж өгсөх урсгалын дунд

Яруу найрагч Д.Отгонцагаан 1981-онд Сэлэнгэ аймагт төрсөн
2002-онд Монголын зохиолчдын эвлэлийн хорооноос заралсан "АНХНЫ АРАВТ" бүтээл нь шалгарч "ШАТ" яруу найргийн түүврээ хэвлүүлсэн.
2005-онд Утга зохиол нийгмийн ажилтны дээд сургуулийг төгссөн
Одоо Шонхор телевизэд сэтгүүлчийн ажил хийж буй

                                               Цас орж байхад л
Цас орж байхад л
Би Набаковыг дуусгаад гарч одно.
Цантсан бүрх дороо үл танигдагч болтлоо алхана.
Бөөн цагаан шувуу зүг чиггүй нисэлдээд
Цөөхөн хэдэн үг зүрхний хэм алдуулна.
Би Набаковт дурлачихаж
Цас орж байхад л
Чи намайг хайрлаарай
Цангасан хацрыг минь бүлээхэн амьсгалаараа дулаацуулаарай
Шөнө дундын хотод тэр эрхэм зочилтол
Шөнө дундын хотод анир даран цас ортол л
Цагийн хөлт эрхэм үүдийг минь тогшино.
Цав  цагаан бүрх дороос үл танигдагч царай тодроно.
Галаа өрдөнө.
Гараа ээнэ.
Аяга халуун сүү оочино.
Инээвхийлнэ.
Би гэвч Набаковоос аль эрт уйдчихаж
Өглөө харин зүүд шиг
Өчигдөр өнгөрсөн бүхэн шиг
Шөнөжин цогшсон нурам  сүүлчийн амьсгал шиг
Шөнө дундын хотод
Цас орж байхад л..,     

--------------------------------------------------------------------

                                              Үүр цайх нь

Үүр цайх нь тэнгэр мэт алсад
Үглээ бяцхан шувуу нүдээ аниад зүүрмэглэх мэт сэрэлтэй
Бүрий үдшийн дуу тасалданги анирыг чимээлж
Бүтэн тэргэл сар дэрсний цагаан гэрэл болно.
Амьдрал гэж энэ.

---------------------------------------------------------------------


                                           Амиа хорлогч

Унахад өвдөнө дөө гэж бодохын зуургүй
Уйлж бус инээсээр үсэрчвэл энэ өндрөөс
Унаж яваагаа мэдэх ч үгүй нисэж гэж эндүүрэгч
Уудмын хол салхин алсад жингүүдэнэ.
Газар онох уу
Тэнгэр зайцах уу хэн мэдлээ.
Ганцхан үг түүний зүрхэнд хадаастай
Би чамд хайргүй.
Гадагшаа ..,
Гадагшаа усан нулимс чимээгүй урсавч
Дотогшоо төмөр нулимс тор тор хийн унах нь сонсдож
Төмрийн хаягдал мэт сэтгэлээ
Тэнгэр мэт дууграхыг сонсон хэвтэх минь
Жинхэнэ гашуудал.

----------------------------------------------------------------------

                                        Нэг л мэдэхэд

Нэг л мэдэхэд намар ирдэг.
Нэг л мэдэхэд хавар буцаж байдаг.
Гүн хөх тэнгэрт ганц алтрах бөмбөлөг шиг
Гүн цээжний минь аглагт чиний инээд  шиг дотнохон.
Нэг л мэдэхэд цас нэвсийтэл дарчихдаг.
Нэг л мэдэхэд бороо хөшиглөж цайрдаг.
Тэнгэрийн болор дагинас дотно хүн шиг санагдахад
Тэргүүнээ би бардамхан өргөөд шувуу шиг нисчихдэг.
Нэг л мэдэхэд нялх ногоод өлмий дороос түрж ургадаг.
Нэг л мэдэхэд алтрах навчис жамын зүг хийсч
 Нэг л мэдэхэд алтрах навчис жамын зүг хийсч оддог.
Одох навчисын гуниг нялх ногооны солонгонд хувирч
Одох ирэхийн зааг дээр бүсгүй хүн уйлж суудаг.
Нэг л мэдэхэд орчлонгийн хүрд түргэлж эхэлнэ.
Нэг л мэдэхэд орчлонг би ихээ холоос ажиж сууна.
Хэдэн зууны өмнө сэтгэлд хургасан эгшгийг
Хэн нэгний чихэнд бүүвэй болгон аялана.

           2005 он Архангай аймаг Булган хайрханы өвөрт

Бүсгүйд

Яруу найрагч Даваадоржийн Энхболдбаатар Дорнод аймгийн төв Чойбалсан хотод Дандар баатарын хөшөөн дээр

        
Гэнэ гэнэгүйхэн харцандаа намрыг хайрлаж
Гэгээ гэрэлтэй намуухан гунигаа асгаж
Хэлж амжаагүй зөөлхөн үгсээрээ
Хэн нэгнийг гуниглуулж яв даа, бүсгүй минь

Чиний уйлж явах үед чинь одод хиртэг!
Чимхийн төдий аз заяанд юу байдгийг ол!
Чив чимээгүй амьдрал гэж байдаг ч юм шиг.
Чин үнэний тухай битгий бод доо, бүсгүй минь

Хайр гэж байдаггүй юм шүү дээ
Харцны гуниг зовлонгүй шүү дээ
Чиний мэдэх амьдрал гэж юу байхав дээ
Миний мэдэх нь ч бас юу билээ дээ

Тэнгэр, нарны тухай домог сонсож сэтгэлээ ариул!
Дэрэн дээрээ нулимс дусаавал чинь би зэмлэхгүй ээ.
Нүгэл хилэнцийг өршөөж, өрөвдөж яваарай!
Нүгэлтэн, хилэнцтэнийг бол өршөөлгүй яваарай!

Нүдэнд чинь гуниг хурвал буруутныг бүү эрээрэй!
Нүүгэл сүүгэл зэрэглээнд алимын цэцэрлэг ургадаг шиг
Хаанаас ч олохгүй бүхнээс аз жаргалаа хайгаарай!
Харчихвал нүдээ зөөлхөн аниарай!


1996 он Түнэр аниргүй шүлгийн түүврээс 

үүрдийнх үү эсвэл цаг зуурынх уу гэж
үсээ цайтал, цайсан үсээ цагаартал
цамцныхаа товчыг унасныг анзааралгүй
цаг хугацааг хүртэл түр мартаад уджээ

яг л хуучны дурдатгал эхэр татаж
ихээ удаан хүлээлгэсэн бороо
ийм л нэг хуурай бодолд унаж хагарахнуу гэтэл
яалтчгүй цас л орсоор сэтгэл цантаана

ЭРДЭНЭТ орох замд ДАРХАНД

Эрхшээгч салхин хаашаа дуудасны улмаас
Эрдэнэт явах галт тэргэнд
Шүлэг бичиж
Шүүрс алдахын төдийдөө л цочино вэ?

Магадгүй чамайг санахгүй байя гэсэн ч
Санагдаад байх дүртэй чинь бодож
Маргаашийн цаадах нөгөөдөр, нөгөөдрийн цаадах ертөнцөд орших
Сайхан хар нүдийг чинь бодоод тэр биз

Харин чи минь яг одоо дулаан хөнжилдөө
Хаврын шувуудын ганганааг
Ангир сэтгэлтэй минь дүйцүүлж
Анхны бороон дусал зовхин дээр чинь дусаж хагархыг
Зүүдэндээ чагнаж үнэгчлэхдээ
Зүрх тань минийх шүү гэж чихэнд минь шивнэхийг
Гүн шөнийн харанхуйд олон од шиг гэрэлтэх
Дарханы зөрлөг дээр түр саатахдаа мэдэрч
Гэлмэгт аниргүй үүрээр очих хотруу
Дан цувтай ч бодолдоо халуурсаар замыг барж байна

УБ-ЭРДЭНЭТ орох замд ДАРХАНД бичив

Гарц үгүй хонгилоор удаан алхаж
Гарцаагүй л орж ирсэн замаа хайж
Ганц ширхэг шүдэнзний асах очоор
Гэлмэгт харанхуйн айдсыг үргээнэм

Нялх хүүхдийн зулай адил дотно
Нэг л ер бусын чичирхийлсэн цочимоглолоо
Наргүй өдрийн бүүдгэр тэнгэрт өлгөж
Навчис нярайлхыг чамайг ирэх өдөр гэж мэдэрнэм

Үгийн хойноос гөрөөлөн яваа
Үнэт цаг хугацааны алтан сужганд
Үйлт нэрийн Х шиг гээгдэх
Үүрд бус зуурдхан залуу насыг хайралнам

Цогшиж бус дүрэлзэж шатах
Цонхийсон нүдэнд гуниг шингээгч бүхнийг
Цэгцтэй шүлгийн мөр холболтоос хасаж
Цасан дээр гишгэлэх гутлынхаа мөрөөр баллуурднам

Сэтгэлээ чөлөөлөх гэдэг
Шүдэнз зураад лаа асаахын адилаар
Сэмхнээ бадамлан гэрэлтсээр
Шаргал туяагаар харанхуйг зүснэ

Урсах нулимс нь тогтооосон аяганы ёроолд цуглаж
Ямар нэгэн дүрсийг амилуулах нь
Угтаа асаасан хүний сэтгэл хөдлөл, бодол оюуныг
Яруу найраг адил нүднээ амилуулна

Яг л үзэгнээ гүйлгэнэж нэгэн мөрийг зурах агшин лугаа
Гэнэтийн учирлаар таарсан эртний танилууд тэврэлдэхдээ инээмсэглхэд
Яалт ч үгүй сэтгэл хөөрөн жингүйдэх шиг
Гарцаагүй бодлын долгист живүүлнэ

Тэнд гэвч завь сэлүүр
Тэнгэсийн шуурга, хөөсрөх давалгаа
Сөрөх салхи, сэлүүн агаар
Сэрдхийтэл цочих айдас
Ер юм бүхэн үгүй ч
Ердөө л хий хоосон агаар буй

2012.03.25-н Одон орон судлалын Хүрэл тогоот амралтын газар 8-р өрөө

Амьдрал заримдаа туйлын утгагүй санагдхад чи яадаг вэ?
Мэдэхгүй ээ? зүгээр л бурхантай заргалдмаар санагдаж
Маргааш гэхэд өнөөх хэвээрээ угтах мөч хором бүрийг
Амьсгал дотроо түгжиж чадалгүй гаргана гэхээс....

Тавилан заяаны төөрөг зам адил байдгүйн адилаар
Хүссэн ч хясах орчлон дээр нүдээ аниад л
Түр зуур ч гэсэн анир гүмхэн дотогшилж.....

Харамсахгүйгээр харандаагаа дуустал үзүүрлэж

 Хэнгэнэтэл ихэр татаж, түүндээ түүртэж
Уйлах гэсэн ч гарахгүй нулимсаа хайж
Урт удаан шүлэг бичээд.....

Цонхон доорх үхэл

НЭГ

Зөн билгийн мэдрэмжтэй эмгэн тоос нүдэнд ороод шидэт толиороо царайг чинь байнга үзүүлэх шиг
Нүдээ аньсан ч, нээсэн ч чи л ганцхан өмнө минь зогсох учраас
Тэсгэлгүй чамайг гэж итгэсэндээ үнсээд авахад уруул чинь хүйтэн байлаа
Дахиад л цонхы чинь доор ургасан улиасыг үнсэж дээ би

ХОЁР

Дурлалын минь зовлон мэт цасанд дарагдсан улиасыг хараад бүх л зовлон цагаан өнгөтэйг ухаарахын төдий
Үүл урладаг даавуу мэт сэтгэл минь урагдаж сэмрээд цас болон будрахад
Тэнгэрт од нааж мөрөөдлийг чинь биелүүлэхээр цаснаас цас дамжин үсэрсээр явахдаа л
Цагаа харах тоолонд хөгшрөлтийг мэдрээд санаа алдах чинийхээ
Ийм гоо үзэсгэлэнг эмгэн болгохгүй гэж шийдээд судсыг чинь ханах хүсэл улам бүр дэвэрнэм
"Дэлхий бол аюулгүй орчин биш" ээ цэцэгхэн минь
Хэн нэгний зүүдний эрвээхэй зүрхнээсээ мултарч уруулыг чинь шимхээр нисэж буй далавчных нь чимээг сонсоод
Шөнөжин унтаж чадаагүй хайрын сэтгэлээс минь ч чи айх хэрэгтэй гэж
Айдас мэт гудамжаар сорив мэт солгой бодлоо үүрсээр өөрийгөө төөрүүлж орхихыг хүсэвч
Төөрдөг хонгил мэт дэлхийн бүх гудамж чам дээр л хүргэж өгдөг учраас
Зүрхнийхээ чимээгээр цасны эргэлт зохиож цонхон доор чинь дуулах төөрсөн сүнс мэт сэтгэлээ аврахад
Илбэчний алчуур мэт улаан хөшгөө нээгээд илбэдэх мэт улаанаар инээх чинь л хэрэгтэй

ГУРАВ

Хэрвээ чи хөшгөө нээвэл
Цасны ширхэгүүдийг алган дээрээ хайлуулж чамд л бэлэглэх гэж цэцэг ургатал нь хүлээх
Шүлэгч хүүгийн нүд шиг тэнгэр, диваажингийн орны далайн давалгаа байсныг
Дандаа хөвөөн дээр нь бурхан шүлэг бичиж урсах тоолонд цахлайс үг бүрийг нь түүж эвлүүлэн сахиусан тэнгэр болгож байгааг
Дэвүүрийнх нь салхи сарны гэрлийг зүрх болгон сийлж зүүдийг чинь дулаацуулахад
Үнсэж, үр тогтоох хүсэл надад төрөх шиг
Шаналгаат галзуурлын дурлалд минь чи ч бас галзуурч
Зүрхийг минь зүгээр л үстэйгээ самнаж байснаа анзаараад үсээ зулгаан шидлэх байлаа
Хэрвээ чи хөшгөө нээвэл....

ДӨРӨВ

Галт тэрэгний чимээ ч зүрхний минь цохилтыг илэрхийлж чадахгүй хэлгүй ертөнцөд
Цовдлуулсан Прометей мэт сарны гэрэл, зовлондоо нимгэрсэн биеийг нэвт сүлбэж үхлийн хөгжим тоглоход ч
Уруулнаас минь цоорын ая түгээд модод үндсэнээсээ сугаран гарч дэргэд минь бүжиглэж байхад
Эцсийн мөч хүртлээ хөлийн чинь мөрийг энхрийлэн тэврэх согтуу ганцаардлыг минь үнсэж
Ядахнаа үхэл минь ямар үзэсгэлэнтэйг хараад дуу алдан инээмсэглэхийг чинь сонсохгүй юм бол
Яах гэж би яаран хүн болж төрөв дөө

Дэлхийн яруу найргийн өдрийн мэндийг үзэг нэгт ахан дүүсдээ мөн сайн найздаа хүргэе?

Зүүрмэглэл

                                                               Танхим дүүрэн үзэгчид

                                                      Сүүдэр шийг анхааралтай үзээд

                                                                 Санаа алдах агшинд

                                                    Толинд туссан өөрийнхөө сүүдрээс

                                                                  Цор ганцаараа би л

                                                             Цочимоглон зүүрмэглэнэ

                                             Оргүй хоосноос юуг ч юм эрэн бэдрэх шиг

                                                  Оюун санааныхаа нуугдмал ертөнцөд

                                                               Хавар ирэх чамтайгаа

                                                   Хундага дарс сөгнөж сөгнөж согтвол

                                              Нэг мэдэхнээ цагийн харанга зүрх дэлдэж

                                                                      Нүдээ нээвэл

                                                    Хэн нэгний шивнэлдэх анир ч үгүй

                                             Хов хоосон танхимд, ядахдаа ялаа ч нисэхгүй 

Гүн ухааны чоно

 Гүйцэтгэгчийн Оргилболдод

I

Ýðèí ¿åèéí ýëãýí äýýðýýñ íýãýí ÷îíî áîñ÷ýý

Ýðèí ¿å íü òýãæ àéäñûíõàà àãóó òºðõèéã îëæ õàðæýý

Ýðèí ¿å ñýã çýìýýð õîîëëîæ

Ýðèí ¿å íîõñûí ÿâäëààð õýìëýëäýæ

Ýðèí ¿åèéí äóó õîîëîé íîõñûí õóöàëòààñ õýòýðñýíã¿é

Ýðèí ¿åèéí íîõñûí ÿâäëûã äàðëàæ

Íýãýí ÷îíî àðõèð÷ýý

Ýðèí ¿å íü òýãæ ÷îíûí àãóó èõ àðõèðààíûã ñîíñ÷ýý

II

Îþóí áîäëûí ÷èâ÷ðýýíýýñ íýãýí ÷îíî áîñ÷ äàâõèæýý

Îääûí äîð òýãæ îìîã áàðäàì ÷îíî ä¿¿ëýí ä¿¿ëæýý

Îëç èäýø îëîí èäýõ¿éí àãóó áàÿñãàëàíã òýãæ õààí÷èëæ

Îíäîîí ýðèíèé òýðã¿¿íä ñî¸îãîî øèãòýãý÷ýý

Îíõè ººð ÷îíûí çóóëòàíä

Îëîí íîõîñ òýãæ àìü òàâüæýý

Òýðã¿¿í ºíäðèéí õýöýýñ íýãýí ÷îíî ¿ñýð÷ýý

Òýíãýðèéí çàðààëààð áîëñîí ìºðèéã ìèíü á¿¿ ìºøãºãò¿í!ãýæ

Ìîíãîë ÷îíî

Òýíãýðò íü òýãæ òýíãýðýýñ íü ãàçàðò íü òýãæ ãàçðààñ íü àãóó õýëæýý.

Мөнх Хас Н.Бэгтэрээс зориулмуй 

Эзэн хааны аяга

Д.Дашмөнх 

                                                                  Эзэн хааны аяга

        Тэр сэрэв. Ам нь учиргүй цангаж, уруул ам нь шир болтлоо хатсан санагдана. Аргаж барзайсан хэлээрээ уруулаа шилэмдэхэд дэвтэх хүсэл нь улам аслаа. Мээмээ хөхөж байна гэж зүүдлээд сэржээ. Ээж нь өвөр дээрээ суулгачихсан хөхөө өгч, тэр ээжийнхээ ангир уургийг хэзээ ч байгаагүйгээрээ ховдоглон хөхөж, ах дүү нар нь тойроод зогсчихсон атаархангуй харж байна гэж зүүдэлжээ. Ээжийнхээ сүүг тийм амттай сайхан, ээж нь тийм уян зөөлөн байсныг ор тас мартсан байв. Тавин зургаан жил өнгөрсөн байна шүү дээ.

 

            Гадаа салхи үл мэдэг исгэрч хэн нэгэн хоолой засна. Харин гэрт халуу дүүгэж ангаж цангасан түүнийг улам хатааж байх шиг… Ялигүй хөдөлгөмөгц толгой нь янгинаж, тагларч хатсан хамар нармай нь улам хуурайшин ус ч болов олж балгах хүсэл төрүүлнэ. Тэр тооно өөд харснаа марал гудайж үүрийн гялаан тодорсныг үзээд «хатуу үүрэгтэй хөөрхийсийг сандаагаад яана» гэж бодоод тохой түшин өндийлөө. Толгой нь ангас хийж хуваагдаад буцаад нийлчих шиг болов. Тэр цангасандаа тэсэлгүй хий тамшаалав. Дусал ч шүлсгүй ам нь хатуу ширүүнээр үрэлдэн зунгааралдсан шингэн мэдрэхэд тэр уурсаж өндийн суулаа. Тулганы галын бүдэг гэрэлд эргэн тойрноо хараачлаад хатавчинд эрэгнэг дээр том тогоо тавиатайг үзэв. 

 Тэр тал нутгийн эрэмгий зангаар давлиухан өндийтөл тархи нь мэнэрч газар дэлхий дайвалзан эргэж өөрийн эрхгүй гараа сарвагануулан арагш суулаа. Дотор нь муухайрч өөрийн эрхгүй бачууран амьсгаадах ажээ. Алгуурхан босож тэнцвэрээ олоод хөлд орж буй хүүхэд шиг тэнтэр тунтар алхлав. Гурав алхаад хөл нь суларч, өөрийн эрхгүй ханын нүднээс зуурч авав. Ханын нүднээс зууралдан тэнтэр тунтар алхсаар тогоонд хүрч өнгийн үзвэл ёроолд нь бага зэрэг шингэн зүйл байгаа нь нэн бүдэгхэн мэлтэгнэн харагдах ажээ. Тэр тогоог эрэгнэг дээрээс авахаар өргөсөн ч даасангүй алдчихав. «Асгарчихлаа» гэж халаглан бодонгоо галын бүдэг гэрэлд тогооны ёроолд тунарч байгаа шингэнийг хараад ердөө ганц, магадгүй хоёрхон балга уух юм байгаагаас асгарсангүй гэдгийг нь ойлголоо. Тогоог өргөж даахгүйгээс

хойш ёроол дахийг нь сорохоор тонгойн зүтгэв. Толгой тархи маналзан заадлаараа салах гэж буй адил болж, дүйрэн, амьсгал нь дахин бачуурч нүд нь бүрэлзээд ирэхэд тэр өөрийн эрхгүй нүдээ анилаа. Уруул нь шингэн зүйл мэдрэхэд айраг уу ус уу гэдгийг ялгалгүй бүх хүчээрээ сорон балгалаа. Тас нясуун амт амаар нь дүүрч нармайг нь янгинуулан тархийг нь өрөмдөж хоолой цээж хэнхдэг нь галд түлэгдэв. Журмыг захиж өсгөсөн ачлалт эхийнх нь сүү ч биш, ах дүү нартайгаа тоглож ядраад амсан цангаагаа тайлдаг байсан Дэлүүн Болдогийн тунгалаг горхины цэв хүйтэн ус ч биш, намрын сэнгэнэсэн айраг ч биш, харь газрын хатуу хар архины шавхруу байлаа. Оройн уусан архины шавхруу…

 

Тархи толгой нь маналзан ам нь улам хатаж, цангаагаа тайлах хүсэл нь туйлдаа хүрэхэд тэр өөрийн эрхгүй уурсав. Энэ гэрт түүний цангааг тайлчих юм үгүй ажээ. Уурандаа тогооны ёроолоос огцом өндийтөл тархи руу нь лантуугаар буулгачих шиг болж, толгой нь хүндрэн нүд нь эрээлжлэн хамаг бие салгалаад эхлэв. Амьсгал улам давчдан нүүр нь чинэрч хөл гар нь жирвэгнэн чимчигнэж салгалан байснаа гэнэт бүх юм хөнгөрөн гүн харанхуйд живэн одов.  

 Ухаан орохдоо тэрбээр өнөөх л тогоо руугаа толгой шаасан чигээр хэвтэж байгаагаа ойлгов. Тэр өндийх гэсэн боловч хөл гараа мэдэрсэнгүй. Хүн дуудахаар завдсанаа больчихов. Хаан хүн адгийн барлаг шиг архины шавхруу долоогоод өндийж чадахгүй хэвтэж байхыг бусдад харуулж болно гэж үү. Урьд орой түүнд хатуу архи барьж асан харь худалдаачны үг санаанд нь буулаа. Мөнөөх лал эр хаантны аягыг үзмэгцээ уулга алдаснаа малилзтал инээж, хатуу хар архиар дүүргэх зуураа «Гадаад их далайгаас Атираат тэнгис, Шивэрт тайгаас Ширэнгэн ой хүрч буй энэ их улсын эзнийг дийлэх юу байх билээ? Их улсыг тань дийлэх, энэ биеийг тань идэх юм ертөнцөд үгүй. Олон түмнийг хөл хөсөр гар газар амрааж

байгаа таны найрлан жаргах цаг ирсэн бус уу. Өчүүхэн би хаан танд бие сэтгэлийг хөгжөөн бадраагч, арслан зориг, агуу цэцэн, алиа сайхныг төрүүлэгч хатуу хар архийг хүссэн хэмжээгээр чинь ханган өгтүгэй. Ганц хором ч тасалдуулах аваас өршөөл үгүй. Надад шан харамж хэрэггүй. Гагцхүү миний хар архийг хаан та таалан соёрхож төрийн найр, баяр ёслолоор олноор хүртэж байх зарлиг гаргахад л хангалттай» гэж хэлсэн. Тэгэхэд арилжаа наймааны зальтай эр юм гэж дотроо бодсон ч дахин тунгаадаг монгол зангаараа өглөө хариуг нь өгөхөөр болсон. Харин одоо тэр сэхээрэв. Лал эрийн цаад санааг ч мэдэв.

Гэнэт уйлмаар санагдав. Энэ түүний  өөрийнх нь сархадын аяга билээ. Тэр жил их хуралдайд ирсэн ах нь түүнийг бага залуугаасаа сархадад хэт орсныг ихэд зэмлэж чанга баалсан ажгуу. Угаас ах нь ёс журмыг чанд сахидаг ширүүн хүн тул архины тухай эцгийн сургаалыг сануулан багагүй донго хүртээсэнд гэмших сэтгэлдээ автсан тэрбээр өдөрт ганцхан аяга хатуу умдаан хүртэж байна гэж хөх тэнгэрт тангарагласан юмсан. Хаан хүн тангарагаасаа няцвал жинхэнэ шившиг тэр бус уу.  Тэр тангарагаа зөрчөөгүй ээ. Өдөрт ганц л аяга архи уудаг байв. Гэвч догшин хар усанд татагдах дур нь үл унтрахын учир долоо хоног бүр дархчуулд шинэ аяга захиалж хийлгэдэг болсон ажгуу. Хээрийн хойморт ч, төрийн өргөөнд ч, хатны өвөрт ч түүнийг дагалдах болсон сархадын сав нь эцэстээ хонин тогоон чинээ том болсон билээ. Цэцэн шадруудынх нь ятгалга, ахын томилсон сөнч түшмэл, хайртай хатных нь уйлаан, дарсны хорноос зэрэмдэг төрсөн угсаа залгах хүүгийнх нь үхэл ч түүнийг аягаа томруулахыг болиулсангүй. Хаан эцгийнх нь хамгийн хайртай хүү отгон дүү нь хүртэл түүний золионд хортой хар архи хүртэж тэнгэрт хальсан байхад тэр гутарч согтуурахаас өөрийг хийсэн бил үү? Их Монгол улс, түүний эзнийг дийлэх юм үнэхээр ертөнцөд байгаа бус уу? Эрүүлдээ гэмших

сэтгэлдээ үнэн автдаг ч нэг мэдэхэд сархадад хөлчүүрч түүнийгээ арилгадаг нь юутай гаслан.

            Өдгөө тэр өөрийн тогоон чинээ алтан хулны ёроол дахь харь газрын хатуу архины шавхруу руу толгойгоо шаачихсан хөдөлж ч чадахгүй аахилан хэвтэж байна. Их Монгол улсын Далай хаан аягатай архиндаа живж үхжээ гэж хөвчин дэлхий наран ургахаас наран шингэх хүртэлх нутгаар шагшрах учиртай юм гэж үү? Түмэн голын усыг барагдтал угаавч арилахгүй муу нэрийг ийн олоод эцгийн босгосон төр улсыг шившгийн тамгаар тамгалах учиргүй бус уу. 

 

Нүдэнд нь цийлэгнэж ирсэн нулимс эргэн шингэсэнд тэр гараараа тулж өндийхөөр бүх хүчээрээ уухирдан зүтгэв. Гар нь арайхийн захирагдаж, тэр аяганаас цээжин биеэ гаргаад тэрий хадан унав. Гэрт хуурай хар мод пис пис хийн ноцохоос өөр чимээ үгүй. 

            «Би үхэхгүй. Үхэж болохгүй. Гэрийн хаяанд сархадын савны дэргэд үхэж болохгүй» гэсэн бодол эзэмдэхэд тэр бүх хүчээ шавхан түрүүлгээ хараад хоймор өөд хаан сэнтий рүүгээ мөлхлөө.

            Бүх хүчээрээ мөлхөх тусам ухаан нь саруулсаж хөл гар нь мэдээ орох шиг болж байхад тэр баярлав. «Би үхэхгүй нь». Мөлхөөд л байлаа…

 Хамаг бие нь зангиран эрчилж, духан дээгүүр нь чийхарсан хүйтэн хөлс хавагнан сэлхэрсэн нүүрийг нь даган урсаж ам руу нь орлоо. Шорвог бус нясуун амттай ажээ. Хамаг чадлаараа уухилан мөлхсөөр сэнтийдээ хүрэхийн алдад түүний ухаан бүрэн цэлмэсэн байлаа. Үхлийн тухай бодол нь хийсэн оджээ. Аахилж уухирдан авирч сэнтийдээ суухаар мацахдаа тэр гар хөлөө муухан захирч байгаагаа ойлгов. «Энэ умдааныг цаазлах хэрэгтэй. Маргааш өглөө зарлиг гаргаж хууль цаазанд дөчөөс доош насны бүх монгол эрчүүдийг архи дарсанд уруул хүргэхийг хориглосу. Тавиас доош насны эрчүүдийг нэгээс илүү тагш архи амсахыг хориглосу. Жараас доош насны эрс гурваас дээш тагш архи амсахыг хориглосу. 

 Харь газраас хатуу хар архи авчрахыг бүр мөсөн хориглосу. Хаан хүн төрийн ёслолоос бусад үед архи амсахыг цаазлах хэрэгтэй». Тэр дотроо үл мэдэг мушилзаад сэнтийдээ тухлан сууж тооно өөд харав.  Үүр хаяарч эхэлжээ. Ам нь цангасан хэвээр байсан боловч урьдынх шигээ тэсэхүйеэ бэрх байхаа больжээ. «Энэ хулыг маргааш олонд үзүүлж гэмээ хүлээж зэмээ үүрсүгэй. Тэгээд эвдэлж хаявал зохино. Үрийн үрд бузрын жишээ болгон дуулгасугай. Тэдэнд үлдээх захиасны минь гэрч болог. Хичнээн олон ураг садан минь энэ нясуун усанд живэв». Тэр хэлсэндээ хүрнэ, бодсоноо болгоно гэдгээ мэдэж байлаа. Богд эцгээсээ өвлөсөн чанар нь тэр билээ.  Түүнийг хиагаа дуудахаар хоолой засах гэтэл ам нь эвлэсэнгүй, дуу нь гарсангүй.  «Хөх тэнгэр». Тэр амаа захирахгүй байлаа. Тэнхээ мэдэн хашхирахаар оролдоод амаа үл ялиг ч ангайлгаж дөнгөсөнгүй. Зүрхийг нь шор цоо хатгах шиг болсноо бахь тас хавчиж, амьсгал нь бачуураад нүд нь

харанхуйлаад ирэхэд тэр аньсгаа буулгаж амгалан дүрийг олоод сэнтий дээрээ аль болох цэх суулаа. Тэр дэндүү хожимдсоноо сая ойлгов. 

                        Их Монгол улсын Далай хаан Өгөөдэй тэнгэрт халив.

2012 он

СОДОН

Түүний ертөнц үнэхээр сонин.Ихэмсэг ч юм шиг. Эсвэл гүндээ ил нууцгүй зөвхөн хөвөөн дээрээ нууц нь эл байж байдаг нарны гэрэлтэй сувд шиг. Тулж ярилцхад хэсэг зуур хамтдаа байхад би лав түүнээс асар их амар амгаланг өөртөө мэдэрдэг. Бас эргэн тойрноосоо. Үл бүдэгхэн харцтай, үсээ байнга боож доошоо харсан, ямар нэгэн зүйлийг байнга эргэцүүлж бодсон, түүндээ бүүр гүн зовнингуйгаар сэтгэлээ чагнаж алхдаг түүнтэй "Их сургуулийн хичээлийн 2-р байрны 3-н давхарт хаа нэг л таарна. Харин дугуйлан дээр бол юу ч дуугарахгүй, дуустал нь суухгүй. Зарим үед шүлэг уншиж дуусаад эргэн тойрноо хархад тэр чимээгүйхэн гараад л явчихсан байх жишээтэй. Сүүлд түүнтэй хоёрын урд талын "Сайхан" кафед хэсэг зуур уран бүтээл ярилцаж суусан юм. Тэгээд хэн хэндээ шүлэг уншицгаав.

Бороо орж байна. Дээвэр товших бороо ямар нэгэн сонет тоглоод...

( Тэмдэглэлээс )

                                                            Их хот уйтгарт дарагдан дүнсийж,

Нойтон үүлс өлмийд унана

Энд би ганцаардаж чадахаа мэдрэвч,

Эргэн тойронд нэг л зүйл дутна

Уйтгарлах юун, энэ аяз зогсчихвол

Урьдынхаараа л амьдрал дахиад үргэлжилнэ.

Ахиад  шинээр дурлахад хуучин дурлал мартагдана

Алган дээр минь бороо дусахад нулимс гэж бодно.

Зэлүүд чулуун гудамнаа танил дурсамжаа бэдрэхүй

Жигтэй аяз дуурьсах нь эргэн тойронд бороо...

Гутлаа товшоод алхахад сэтгэл нэг л хоосон...

Гудамж туучих чимээ,                                  

         солонгорох дэнлүүний гэрлээс

Гуниг яагаад сонсдохгүй байна вэ?....

Түүний шүлгүүдээс эмзэглэл, хэлж чадахгүй мөртлөө хоолойнд тээгэлчхээд буцаад зангирах нулимс шиг гашуун ааг

 амтагдана.

Уруулд чинь тодрох инээмсэглэлийн
Нууцыг тайлахсан
Ямар нэг зүйл тэнд байна
Ус дуслах мэт, аниргүй гүн дэх чимээг
Би зүрхээрээ сонсном...
Чиний зүгээс
Үнэн болоод мөнхийн
Гоо сайхныг эрэлхийлж
Чив чимээгүй
Ертөнцийн дунд
Лаа мэт бөхнөм..
Уруул бас инээмсэглэлийн

Нууцийг тайлахсан
Ямар нэг зүйл тэнд байна
Утга учир, гэрэл гэгээ
Энэ л агшинд нуугднам...

Мөн түүний давалгаат сэтгэлийн эрэг дээр аялахдаа миний бие хэсэгхэн ч гэсэн нөгөөх л амгалан тайванд автдаг гэхүү дээ.

  Аяганд тунарах кофе, нэг л дотно үнэр
Анивчих шөнийн одод, наймдугаар сарын тэнгэр
Ийм шөнийн тэнгэр лүү ширтэхэд сэтгэл нэг л хачин болдог
Инээмсэглэмээр, зөөлхөнөөр ширээ тогшмоор, чимээгүй санаа алдмаар...
Чичирхийлэх зүрхнээс ямархан хөг гардаг вэ....
Цаад гудамны булан, бүрэнхийд уусах хүмүүс
Цаг хугацааны дундуур нэвт гараад явчих шиг
Урсан одох хэмнэлд урсан одох л хүмүүс
Уйтгар төрөвч харамсаж л чадахгүй нь...

20-н насандаа зориулав

Хөрстийн амьдралд хөл алдсан
Хөлчүүхэн зүрхний минь тольтон дээгүүр
Шувууны сvvдэр шиг дайраад өнгөрсөн
Шунхан улаан залуу нас мину!
                                                     Р.Чойном

                                                                   Аяа хорин нас минь чи надад
                                                                  Амар сайхан даа жаргахаас өмнө хэлээч
                                                                 Хэний төлөө энэ жаахан зүрхээ
                                                                Хэсэг бусагхан цохилуулсан юм бэ?
                                                                                               "Өврийн дэвтэрээс"

Чиглэн ирэх уйтгар гуниг хийгээд
Залуу настай минь мөнхөд эрхлэх үхлийг
Чиний мөрөөдөлтэй цуг өврийнхөө дэвтэрт тэмдэглэж алхахад
Зэрэгцэн дагах сүүдэрт минь аз жаргал нуугднам

Оршин тогтносон тэр л гэрэлт ертөнцөд
Хорин нас минь туйлын ихээр хорогдож
Оргилуун дэврүүн хүслээ дарах биш үгдрээх гэж
Хорвоо ертөнцөөс юуг ч юм эрэн бидэрнэ

Гэвч хэлэх хүн нэгээхэн ч үгүй амьдралд
Оюун ухаан дахь цас лавссан ойдоо түлээ хагалж
Гэмшиж ёолсон моддын эмзэглэм дууг
Огт сонсоогүй мэт зуухандаа чигжиж
Шатах чимээнээс нь өр эмтлэм нулимс урсаж байгааг
Тунгаан сэхээрэх төдийдөөл, шүлгийн дэвтэрээ дэлгэж
Шав шаргал талын дунд ганцаар зүүрмэглэх гөрөөсний
Тунгалаг хар нүдэнд гэрэлтсэн сарны хэлтэрхийгээс
Нэгэн мичидийн харвалдах чимээ тодорч буйг
Лугшин цохилох зүрхнийхээ хэмнэлд тэнцүүлж, тооно тушхад
Насанд минь ахадсан их ачааг үүрүүлсэн бурхны мэлмий
Лааны гэрэлд тодрон үзэгдээд аяархан унтархад
Өмнөөс угтан мишээх нарны гэрэл адил
Урт удаан үргэлжилсэн хорин нас минь
Өдгөө чи надаас юу ч нэхэмжлэлгүй
Улиран одсоор, алсран жингүйдсээр жаргалаа даа.

      УБ-хот 2012.01.26 20-н насандаа зориулж Их сургуулийн 2-р байрны гурван давхарт               3-н бурхны өмнө гав ганцаараа бичиглэж суунгаа 30-н насаа бас төсөөлвэй? Шүлэг бичдэг баруун гарын таван хуруу шиг тавхан хоногийн дараа жаргах гэрэл гэгээтэй 20-н нас минь чамд туйлын ихээр хорогдох гэмшингүй их хүсэл байна.........